KÜRESEL KÖYÜN MUHTARI

Bir zamanlar dünya düzeni denildiğinde akla ordular, işgaller, darbeler ve sıcak savaşlar gelirdi. Güç dediğimiz şey; tankın namlusunda, savaş uçaklarının gölgesinde aranırdı. Bugün ise dünyanın düzeni artık başka bir merkezden yönetiliyor. Yeni çağın silahı petrol kadar değerli olan veri, yeni ordusu yapay zekâ, yeni sömürgesi ise dijital bağımlılık haline geldi.

Dünya artık klasik emperyalizm dönemindeki gibi yönetilmiyor. Çünkü modern sistemde bir ülkeyi işgal etmek, ona asker göndermek ya da sınırına bayrak dikmek gerekmiyor. Eğer o ülkenin bankacılık sistemi sizin altyapınızı kullanıyorsa, devlet kurumları sizin yazılımlarınıza bağlıysa, iletişim ağları sizin sunucularınızdan geçiyorsa zaten o ülkenin sinir sistemini elinizde tutuyorsunuz demektir.

Bugün Amerika Birleşik Devletleri tam da bunu yapıyor.

Eskiden “dünyanın jandarması” rolüyle hareket eden ABD, artık daha düşük maliyetli fakat çok daha etkili bir yöntem izliyor. Asker göndermek yerine teknoloji satıyor. İşgal etmek yerine sistem kuruyor. Yönetmek yerine bağımlı hale getiriyor.

Bulut sistemleri, yapay zekâ altyapıları, sosyal medya ağları, dijital ödeme mekanizmaları, yazılım abonelikleri… Dünyanın büyük bölümü artık Amerikan merkezli dijital sistemlere bağlı yaşıyor. Avrupa Birliği bile yapay zekâ yasaları çıkarıp teknoloji devlerini sınırlamaya çalışsa da kendi küresel teknoloji markalarını oluşturamadığı için aynı sistemin içinde kalmaya devam ediyor.

İşte tam bu noktada yeni dünya düzeninin gerçek yüzü ortaya çıkıyor.

Bize anlatılan “çok kutuplu dünya” söylemi gerçekte tam anlamıyla eşit güçlerin bulunduğu özgür bir sistem değildir. Çin üretim merkezi olabilir, Rusya askeri güç gösterebilir, Avrupa ekonomik blok oluşturabilir; ancak dijital omurga, finans sistemi ve küresel veri akışı hâlâ büyük ölçüde Washington merkezli yapıların kontrolünde ilerlemektedir.

Yani dünya değişiyor ama oyunun sahibi tamamen değişmiyor.

Artık yeni model; doğrudan yöneten bir imparatorluk değil, uzaktan kontrol eden bir merkez modeli üzerine kuruluyor. Bölgesel güçler kendi alanlarında düzeni sağlıyor, enerji hatlarını koruyor, lojistik akışı sürdürüyor. Ancak sistemin ana anahtarı yine küresel merkezde tutuluyor.

Bir başka ifadeyle; ülkeler serbest gibi görünse de bağlı oldukları dijital zincirler giderek büyüyor.

Bugün savaşlar yalnızca cephede kazanılmıyor. Veri merkezlerinde, uydu ağlarında, yapay zekâ laboratuvarlarında ve finans koridorlarında kazanılıyor. Geleceğin en güçlü devleti; en büyük orduya sahip olan değil, en büyük veri ağını yöneten devlet olacak.

Belki de insanlık tarihinde ilk kez görünmeyen zincirler, görünen zincirlerden daha güçlü hale geldi.

Ve bütün bu tabloya uzaktan baktığımızda karşımıza şu gerçek çıkıyor:

Kısacası, küresel düzende her koyunun bir çobanı olduğu gibi; ABD de elinde kavalıyla sistemi yönlendiren baş aktör olmaya devam etmektedir.

Sevgi ile kalın 

Gülper YILMAZ