Aile İçi İletişimin Sınıftaki Görünmeyen Gücü

Bir öğrencinin sınıftaki davranışlarını anlamaya çalışırken çoğu zaman gözümüz defterine ödevine ya da sınav sonuçlarına gider. Oysa asıl ipuçları çoğu zaman görünmeyen bir yerde saklıdır. Evde kurulan cümlelerde kullanılan ses tonunda paylaşılan ya da paylaşılmayan duygularda cünkü çocuk sabah okula gelirken yalnızca çantasını değil evde öğrendiği iletişim dilini gördüğü ilişki biçimlerini ve hissettiği duygusal iklimi de beraberinde getirir. Ve o dil sınıfta kurduğu her ilişkinin temelini oluşturur.

Aile içi iletişim çocuğun kendilik algısının ilk aynasıdır. Evde dinlenen bir çocuk sınıfta da dinlemeyi öğrenir. Söz hakkı verilen bir çocuk düşüncelerini ifade etmekten çekinmez. Hata yaptığında yargılanmak yerine desteklenen bir çocuk öğrenmenin doğal bir süreç olduğunu içselleştirir. Ancak bunun tam tersi bir iletişim ortamında büyüyen çocuklar için sınıf çoğu zaman bir öğrenme alanından ziyade bir kendini koruma alanına  dönüşür. Bu çocuklar ya sessizleşir ya da duyulabilmek için aşırı tepkiler verir. Kimisi görünmez olmayı seçer kimisi ise görülmek için sınırları zorlar.

Sınıfta sıkça karşılaştığımız pek çok davranışın kökeni aslında evdeki iletişim alışkanlıklarına dayanır. Sürekli söz kesen bir öğrenci belki de evde hiç dinlenmemiştir. Eleştiriye tahammül edemeyen bir çocuk yalnızca eleştirilerek büyümüş olabilir. Arkadaşlarına karşı empati kurmakta zorlanan bir öğrenci ise duyguların konuşulmadığı bir ortamda yetişmiş olabilir. Aşırı rekabetçi ya da kıyaslama odaklı bir tutum sergileyen çocuklar çoğu zaman evde sürekli başkalarıyla karşılaştırılmıştır. Sorumluluk almaktan kaçınan bir öğrenci ise hatalarının bedelini ağır şekilde ödemiş ya da tam tersi hiç sorumluluk verilmemiş bir ortamdan geliyor olabilir.

Öğretmenin sınıfta kullandığı dil bu noktada hayati bir rol oynar. Çünkü öğretmen birçok çocuk için ikinci bir iletişim modeli sunar. Seni anlıyorum Bu zor bir durum olabilir Birlikte çözebiliriz gibi cümleler bazı öğrenciler için hayatlarında ilk kez duydukları bir yaklaşımı temsil eder. Öğretmenin sabrı ses tonu ve yaklaşımı yalnızca dersin akışını değil çocuğun kendine bakışını da şekillendirir. Bazen bir öğretmenin tek bir cümlesi bir çocuğun yıllardır taşıdığı olumsuz iç sesi olumlu bir iç sese dönüştürebilir.

Ancak burada önemli bir gerçek var Öğretmen ne kadar çabalarsa çabalasın evdeki iletişim diliyle sürekli çatışan bir ortamda kalıcı değişim sağlamak oldukça zordur. Bu nedenle eğitim yalnızca okulun değil ailenin de aktif bir parçası olduğu bir süreçtir. Ev ve okul aynı dili konuştuğunda çocuk için güçlü bir gelişim zemini oluşur. Tutarlılık çocuğun güven duygusunu besler.

Aile içi iletişimin akademik başarı üzerindeki etkisi de oldukça derindir. Öğrenme yalnızca bilgiyle değil güven ve değer duygusuyla beslenir. Kendini güvende hisseden bir çocuk hata yapmaktan korkmaz. Soru sorar merak eder ve  araştırır. Oysa sürekli eleştirilen ya da yetersiz hissettirilen bir çocuk için öğrenme süreci kaygı dolu bir alana dönüşür. Bu kaygı zamanla dikkat dağınıklığına öğrenmeden kaçınmaya ve özgüven kaybına yol açar.

Bugün sıkça dile getirilen “dikkat dağınıklığı” meselesine de bu açıdan bakmak gerekir. Çoğu zaman dikkat sorunu olarak tanımlanan durum aslında duygusal bir kopukluğun yansımasıdır. Kendini değerli hissetmeyen banlaşılmadığını düşünen bir çocuk zihnini derse veremez. Çünkü zihin önce güvende olmak ister. Bu yüzden sınıfta dikkati artırmanın yolu yalnızca yöntem değiştirmekten değil çocuğun duygusal ihtiyaçlarını anlamaktan geçer.

Ailelere düşen görev mükemmel ebeveyn olmak değil farkında ve ilgili ebeveyn olmaktır. Çocuğunuzla kurduğunuz iletişimde küçük değişiklikler büyük etkiler yaratabilir. Onu dinlemek sözünü kesmemek duygularını küçümsememek ve en önemlisi koşulsuz sevgi. Bunlar basit gibi görünen ama derin izler bırakan davranışlardır. Unutmayalım ki çocuklar en çok duyduklarına değil en çok hissettiklerine dönüşürler.

Öğretmen aile iş birliği ise bu sürecin bel kemiğidir. Bir öğrencinin gelişimi yalnızca sınıf içindeki performansıyla değil evdeki destekle de doğrudan ilişkilidir. Bu nedenle velilerle kurulan sağlıklı iletişim öğrencinin başarısını artıran en önemli unsurlardan biridir. Öğretmen ve veli aynı hedefte buluştuğunda çocuk kendini daha güvende ve desteklenmiş hisseder.

Belki de en çarpıcı gerçek şudur. Bir çocuğun sınıfta kurduğu cümleler çoğu zaman evde duyduklarının yankısıdır. O yankı bazen cesaret verir, bazen korku üretir. Bazen bir çocuğu ayağa kaldırır bazen sessizliğe iter. Bu nedenle her ebeveynin ve her eğitimcinin kendine sorması gereken bir soru vardır.

Ben bu çocuğun iç sesine ne katıyorum?  

Çünkü günün sonunda çocuk en çok duyduğu sesi içselleştirir. Ve o ses yalnızca bugünün sınıfında değil yarının hayatında da onunla birlikte konuşmaya devam eder.

Son söz olarak unutmamak gerekir ki  Eğitim sadece bilgi aktarmak değil bir insanın iç dünyasını inşa etmektir. Ve bu inşanın temeli evde atılır sınıfta şekillenir hayat boyu devam eder. Eğer güçlü özgüvenli ve sağlıklı bireyler yetiştirmek istiyorsak işe önce kurduğumuz cümlelerden başlamalıyız. Çünkü bazen bir çocuğun kaderi ona nasıl hitap edildiğinde gizlidir.

Çocukla bağ kurmanın gücüne inanan bir eğitimci