Bir de yaşlı biri var, nöbet tutar,
Kılları beyaz, suratı duvar.
Her sabah bağırır, küfreder bana,
Gardiyan amca, nere bura ?

Bir annem vardı, gözleri yeşil,
Beni severdi, şimdi sessiz mi?
Rüyama giriyor bazen gizli,
“Üşüme oğlum” diyor, gerçek mi?

Bu duvarlar konuşmaz, taş donmuş,
Zincirler paslı, umut solmuş.
Küçüğüm daha, suçum ne olmuş?
Gardiyan amca, söylesene, olmuş mu?

Pencere yok, ama gök aklımda,
Bir kuş geçer bazen, uzak, hızla.
Belki özgür, belki benim yerime,
Uçar gider annemin yanına.

Gardiyan amca, ses ver bana,
Var mı dışarıda bir dünya?
Ben büyür müyüm bu karanlıkta,
Yoksa çocuk kalır mı yürek, burada?

İnsan, hayatın hızına kapılmış bir pervane gibi dönüp duruyor. Aynı daire içinde, aynı telaşla… Ne gerçek bir haz alabiliyor, ne mutluluğu tadabiliyor, ne de huzuru bulabiliyor. Peki neden?

Çünkü insanoğlu azla yetinmeyi unuttu. Göz doymadı, gönül doymadı. “Daha fazla” hırsı, “daha çok” isteğiyle birleşti; mal dedi, mülk dedi, para dedi… Ve en acısı, sadece kendisi için yaşarken başkalarının hayatını da zorlaştırdı.

Oysa doğa; tüm cömertliğiyle insana sunduğunu esirgemedi. Arıdan çiçeğe, topraktan suya kadar her şey yeterliydi. Ama birileri çıktı, “köyleri bırakın, şehre gelin” dedi. İşte kırılma noktası tam da buydu.

Tarım geriledi, üretim azaldı. Fabrikalar kapandı ya da el değiştirdi. Yapılan yolların ardında başka hesaplar konuşuldu. Şehir hastaneleri kuruldu ama içindeki sistem tartışılır hale geldi. Tekstil gibi güçlü bir sektör başka ülkelere kaydırıldı. Ekonomi daraldı; kredi borçları arttı, insanlar geçinemez hale geldi.
Tüm bunlar olurken halkın sesi giderek kısıldı. İktidar koltuğunu koruma derdinde, muhalefet ise konumunu kaybetmeme telaşında. Olan yine vatandaşa oldu.

Bugün geldiğimiz noktada, sanki yönünü kaybetmiş bir gemi gibiyiz. Suyun üzerinde sürükleniyoruz ama hangi kıyıya vuracağımız belirsiz.
Bu gidiş, tarihin bazı kırılma anlarını hatırlatıyor. II. Abdülhamid döneminin son yıllarındaki o belirsizlik hissi gibi…

Dileğim; bu düşüncelerin birer endişe olarak kalması. Ama unutmayalım, görünen köy kılavuz istemez.

Sevgi ile kalın 
Gülper YILMAZ

ERKAN SEZGİN

​Mutsuzluğun Epistemolojisi ve İkincil Kazançlar

​Psikanalitik açıdan baktığımızda, kronik memnuniyetsizlik çoğu zaman bir "psikolojik zırh" işlevi görür. Eğer hayattan memnun olmazsak, olası başarısızlıklar için hazır bir bahanemiz olur; beklentiyi düşük tutarak hayal kırıklığının yıkıcı etkisinden kendimizi koruduğumuzu sanırız. Buna psikolojide "ikincil kazanç" diyoruz. Memnuniyetsizlik, bireye sorumluluktan kaçma lüksü tanır. "Dünya adaletsiz" veya "Şartlar yetersiz" demek, kişiyi kendi hayatının mimarı olma yükümlülüğünden muaf tutar. Mağduriyet, ne yazık ki eylemsizliğin en güvenli limanıdır.

​Nörobiyolojik Yanılgı: Hayatta Kalma mı, Mutlu Olma mı?

​Beynimiz, evrimsel süreçte "mutlu olmak" için değil, "hayatta kalmak" için optimize edilmiştir. Amigdala, sürekli çevredeki tehditleri tararken, olumsuz deneyimleri olumlulardan daha hızlı ve kalıcı kaydeder. Ancak modern insanın trajedisi, ormandaki kaplanı değil, ofisteki gerginliği veya sosyal medyadaki eksikliği bir hayati tehdit gibi algılamasıdır. Bu durum, bireyi sürekli bir kortizol sarmalına ve dolayısıyla bitmek bilmeyen bir hoşnutsuzluk döngüsüne hapseder.

​Profesyonel Dönüşüm Reçetesi: Bilinçli Bir Seçim Olarak Memnuniyet

​Memnuniyet, her şeyin kusursuz olduğu bir illüzyon değil; bilişsel bir disiplindir. Bu döngüden çıkış için klinik önerilerim şunlardır:

​Bilişsel Yeniden Yapılandırma: Zihninizin otomatik olarak ürettiği "felaketleştirme" senaryolarını bir veri olarak değil, birer hipotez olarak görün. Kanıt temelli düşünerek, zihinsel çarpıtmalarınızı (ya hep ya hiç, aşırı genelleme) sorgulayın.

​Radikal Kabul ve Kontrol Odaklılık: Değiştiremeyeceğiniz dışsal gerçekliklerle savaşmayı bırakın. Enerjinizi "Etki Alanınıza" yönlendirin. Epiktetos’un dediği gibi; "Bizi üzen olaylar değil, o olaylar hakkındaki düşüncelerimizdir."

​Öz-Şefkatli Farkındalık (Mindfulness): Memnuniyetsizlik ya geçmişin pişmanlığında ya da geleceğin kaygısında yaşar. "Şimdi"nin içine yerleşmek, sinir sistemini regüle etmenin ve zihni otonom moddan çıkarmanın tek yoludur.

​Nöroplastisiteyi Aktif Etmek: Beyin, odaklandığı yönde yapısal olarak değişir. Her gün bilinçli olarak "yolunda giden" ayrıntıları fark etmek, beyindeki mutluluk yollarını fiziksel olarak güçlendirir.

​Sonuç olarak; hayattan memnuniyet duymak, dış dünyadan gelecek bir onay değil, bireyin kendi içsel parçalarıyla yaptığı bir barış antlaşmasıdır. Memnuniyeti seçmek, pasif bir kabulleniş değil, yaşamın kaosu içinde anlamı bulma iradesini gösteren en cesur eylemdir. Dr. Emine Çiçek Uzm. Psk. & Akademisyen

Cumhuriyet bir “seçenek” değildi. Bir zorunluluktu. Ya bağımsızlık sağlanacak ya da bu millet tarih sahnesinden silinecekti. Nutuk bu gerçeği tüm açıklığıyla ortaya koyar. Orada anlatılanlar, sadece bir dönemin hatırası değil; aynı zamanda bugüne ışık tutan bir siyasal bilinçtir. Atatürk’ün “Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır” sözü, yalnızca o günün değil, bugünün de en net uyarısıdır. Çünkü tehditler ortadan kalkmış değildir; sadece biçim değiştirmiştir.

Bugün Türkiye’de Cumhuriyet’in temel değerleri üzerinden yürüyen tartışmalar, basit fikir ayrılıkları olarak görülemez. Laiklik, adalet ve bağımsızlık gibi kavramların içinin boşaltılmaya çalışılması; aslında Cumhuriyet’in kurucu felsefesine yönelik sistemli bir aşındırmadır.

Daha açık konuşmak gerekirse:

Dün manda ve himaye arayan zihniyet neyse, bugün farklı kavramlar arkasına saklanarak bu ülkenin iradesini zayıflatmaya çalışan anlayış da odur. Bu noktada asıl mesele, bireyler ya da gruplar değil; zihniyet meselesidir. Cumhuriyet’i bir kazanım olarak değil, bir engel olarak gören her yaklaşım, bu ülkenin geleceği açısından ciddi bir risk taşır. Ancak unutulan bir gerçek var:

Bu millet, tarih boyunca en zor koşullarda bile yeniden ayağa kalkmayı başarmıştır. Çünkü Cumhuriyet, sadece bir yönetim modeli değil; aynı zamanda bir karakter inşasıdır.

Bu karakter;

boyun eğmemeyi,

teslim olmamayı, 

ve gerektiğinde bedel ödemeyi içerir. Bugün yapılması gereken, geçmişi sadece anmak değil; onu doğru anlamaktır. Cumhuriyet’i korumak, nostaljik bir refleks değil; bilinçli bir sorumluluktur.

Atatürk’ün “Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır” sözü, bir temenniden öte, bir hedef ve bir uyarıdır. Bu hedefin gerçekleşmesi ise ancak toplumun bu bilinçle hareket etmesiyle mümkündür.

Sonuç olarak; Türkiye’de Cumhuriyet tartışması, aslında bir yön tartışmasıdır. Ya kurucu değerler üzerinden güçlenerek ilerleyen bir ülke olunacaktır ya da bu değerlerin aşındırılmasıyla yönünü kaybeden bir toplum. Bu bir tercih değil, bir eşiktir.

Ve her eşik gibi, doğru tarafı seçmek; sadece bugünü değil, geleceği de belirler.

Gülper Yılmaz

Seni uzaktan izlemek
O kadar güzel ki
Yanına hiç yaklaşamadım.

Sen benim en güzel şiirim olacaksın,
Ben de senin en sevdiğin şair…
Ama tanıyacak mısın beni?
Bir mısrada “işte bu sensin” diyebilecek misin?

Oysa ben her mısramda seni yazıyorum,
En güzel şiirlerimin
En güzel bahanesisin.

Belki bir gün biz oluruz,
Belki bir gün bir kitabım olur…
Yazarı ben,
İçi sen dolu.

Geri dönüştürülen şehirler atıkların sadece ortadan kaldırıldığı değil yeniden değerlendirildiği üretime ve ekonomiye kazandırıldığı şehirlerdir. Bu şehirlerde çöpler bir yük değil aksine bir kaynak olarak görülür. Plastik cam metal ve kâğıt gibi atıkların ayrıştırılmasıyla hem doğal kaynakların tüketimi azalır hem de çevre kirliliği önemli ölçüde önlenir. Böylece şehirler daha temiz daha yaşanabilir ve daha sürdürülebilir bir yapıya kavuşur.

Bugün dünyanın birçok gelişmiş şehrinde geri dönüşüm yalnızca belediyelerin yürüttüğü bir hizmet değildir aynı zamanda toplumun tüm bireylerinin katıldığı bir sorumluluk alanıdır. Evlerde başlayan atık ayrıştırma alışkanlığı okullarda verilen çevre eğitimi ve kamu kurumlarının uyguladığı sürdürülebilir politikalar bu sürecin temelini oluşturur. Çünkü bir şehrin gerçekten geri dönüştürülebilmesi yalnızca teknolojik yatırımlarla değil aynı zamanda bilinçli bireylerle mümkündür.

Geri dönüşümün şehir hayatına katkıları yalnızca çevresel boyutla sınırlı değildir. Aynı zamanda ekonomik ve sosyal kazanımlar da sağlar. Atıkların geri kazanılması yeni iş alanları oluşturur üretim maliyetlerini düşürür ve doğal kaynakların korunmasına katkı sağlar. Bu yönüyle geri dönüşüm sürdürülebilir kalkınmanın önemli araçlarından biri hâline gelir. Bir başka ifadeyle geri dönüşüm hem doğayı korur hem de ekonomiyi destekler.

Ancak unutulmaması gereken önemli bir nokta vardır. Şehirleri geri dönüştüren asıl güç insanlardır. Bir plastik şişeyi doğru kutuya atmak gereksiz tüketimden kaçınmak ya da geri dönüşüm konusunda çocuklara örnek olmak küçük gibi görünen ama büyük değişimlere yol açabilecek davranışlardır. Çünkü sürdürülebilir şehirler bilinçli bireylerin oluşturduğu topluluklarla mümkün olabilir.

Geleceğin şehirleri yalnızca beton yapılarla değil doğayla uyum içinde yaşayan insanlarla şekillenecektir. Geri dönüşüm kültürünü hayatın bir parçası hâline getiren toplumlar hem çevreyi koruyacak hem de gelecek nesillere daha yaşanabilir bir dünya bırakacaktır. Geri dönüştürülen şehirler aslında geri dönüştürülen bir yaşam anlayışının ürünüdür.

Bugün atacağımız küçük bir adım yarının daha temiz ve sürdürülebilir şehirlerinin temelini oluşturabilir. Çünkü şehirleri değiştirmek çoğu zaman bir çöp kutusuna doğru atılan bilinçli bir adımla başlar.

Gençliğin o delişmen çağında gözler hep uzak ufuklara, fethedilecek zirvelere ve kalabalıkların alkışına dikilmiştir. Bedenin diriliği, zihne sürekli dünyayı dize getirebileceğini fısıldar; ruh ise dışarıdan gelen o bitmek bilmeyen arzuların telaşında âdeta sağırlaşır. Her şeyin vitrinlere dönük yaşandığı bu amansız koşu, aynadaki ilk derin çizgiyle, nefeste düğümlenen o ilk yorgunlukla tökezler. Bu kırılma anı dışarıdan bedenin bir mağlubiyeti gibi algılansa da aslında insanın kendi içine doğru başlattığı o soylu hicretin ta kendisidir. Eskiden bir ceza gibi görülen, tahammül edilemeyen yalnızlık, zamanla kapısı sıkıca örtülüp sığınılan en emniyetli sığınağa dönüşür.

Yıllar geçtikçe bedendeki eksilmeler, ruhta devasa genişlemelere ve sarsılmaz bir idrake kapı aralar. Heveslerin o kör edici sisi dağıldığında öfkenin yerini insanın tüm zaaflarını anlayan o buruk tebessüm alır. İnsan, gençliğin o keskin, acımasız ve yargılayan köşelerini yontar; haklı çıkmanın kibirli tahtından inip, anlamanın ve affetmenin engin vadisine yerleşir. Gözün feri usulca çekilirken gönlün basireti daha önce hiç olmadığı kadar keskinleşir. Bir zamanlar isyan ettiren, uykuları bölen acılar ve hayal kırıklıkları, artık ruhun haritasını çizen, bedeli ödenmiş asil birer nişane olarak göğüste taşınmaya başlar.

Nihayetinde gençliğin son bulması bir tükeniş yahut matem değil, insanın kendi çıplak hakikatine kavuşma törenidir. Fırtınalarla boğuşarak yelkenlerini yıpratmış mağrur bir kalyonun, o derin ve sakin sulara ağır ağır demir atmasıdır. Yaşlılık, her şeye hükmedebilme yanılgısından kurtulup kendi hudutlarını bilmenin verdiği o eşsiz hürriyettir; tenin sahneden usulca çekilip, ruhun asıl özgürlüğünü ilan ettiği o ağırbaşlı makamdır.

Mehmet Öztürk

​Güvenin Mimarı: Tahmin Edilebilirlik

​İnsan beyni, yapısı gereği belirsizlikten kaçar ve emniyette hissetmek ister. Birinin verdiği sözü tutması, sosyal çevremizi "tahmin edilebilir" kılar. Bir ebeveyn çocuğuna verdiği sözü tuttuğunda, bir iş ortağı taahhüdünü yerine getirdiğinde veya bir dost zor günde orada olduğunda; zihnimizdeki "dünya güvenli bir yerdir" şeması pekişir. Aksi durumda ise, kronik bir kaygı ve sürekli bir tetikte olma hali (hipervijilans) baş gösterir.

​Öz-Saygı ve Bilişsel Tutarlılık

​Ahde vefa sadece başkalarına karşı değil, aslında en çok kendimize karşı bir borçtur. Psikolojide "Bilişsel Çelişki" dediğimiz durum, inançlarımızla davranışlarımızın örtüşmediği anlarda ortaya çıkar. "Dürüst biriyim" deyip sözünde durmayan bir birey, içsel bir çatışma yaşar. Bu çatışma zamanla öz-saygının (self-esteem) azalmasına ve kişinin kendi gözündeki değerinin düşmesine neden olur. Kendi sözünü tutmayan kişi, farkında olmadan kendine olan güvenini de kaybeder.

​Vefasızlığın Psikolojik Maliyeti: "İkincil Travma"

​Sözlerin tutulmadığı, vefanın rafa kalktığı ilişkilerde "hayal kırıklığı" basit bir üzüntü değildir; çoğu zaman bir güven travmasıdır. Sürekli vefasızlığa uğrayan bireylerde; "benim için çaba sarf etmeye değer görmedi" düşüncesiyle gelişen değersizlik hissi, "kimseye güvenemem" diyerek sosyal izolasyona çekilme ve insan doğasına karşı aşırı şüpheci (kinizm) bir tutum gelişebilir.

​Sonuç ve Çarpıcı Gerçekler: Vefa, Ruhun Hafızasıdır

​Görüldüğü üzere ahde vefa, sadece geçmişe ödenen bir borç değil, geleceği inşa eden bir yatırımdır. Modern psikolojinin bize öğrettiği en çarpıcı gerçeklerden biri şudur: "Biz başkalarına verdiğimiz sözleri tutarken, aslında en çok kendi ruhsal sağlığımızın omurgasını dik tutarız."

​Vefasızlık, bir tür "karakter aşınmasıdır." Her tutulmayan söz, kişinin kendi öz-saygısından kopardığı bir parçadır. Toplumsal düzlemde ise vefa, güvenin para birimidir; bu birim değer kaybettiğinde tüm ilişkiler iflas eder.

​Unutmayalım ki; söz ağızdan çıkana kadar sizin esirinizdir, çıktıktan sonra ise siz onun esiri olursunuz. Ahde vefa göstermek, karşı tarafa yapılan bir iyilikten ziyade, kendi bütünlüğünüzü koruma mücadelesidir. Ruh sağlığımızı korumak istiyorsak; önce sözümüzün, sonra özümüzün arkasında durmayı bir yaşam pratiği haline getirmeliyiz.

​Dr. Emine Çiçek Uzm. Psk. & Akademisyen

Adı geçtiğinde akla önce merhamet gelir, paylaşmak gelir, insan olmak gelir.

“Fakir fukara, garip gureba” diye başlar cümlelerimiz…

Bir koli erzak, bir fitre, bir zekât…

El uzatmanın, gönül kazanmanın ayıdır deriz.

Ama bir de görmezden gelinen bir Ramazan var bu topraklarda…

Bir yanda ihtişamlı salonlarda kurulan sofralar…

Kuş sütünün eksik olmadığı, israfın “ikram” diye sunulduğu masalar…

Diğer yanda ise o sofraların yükünü omuzlayan,

ama kendi evinde tencereyi kaynatamayan milyonlar…

İnsan sormadan edemiyor:

Bu lokmalar nasıl bu kadar rahat geçiyor boğazlardan?

Hiç mi düğümlenmiyor?

Bugün sokağa çıktım…

Saat 16.00…

Bir zamanlar iğne atsan yere düşmeyen pazarlar bomboştu.

Alışveriş merkezleri sessizdi.

Sanki şehir nefesini tutmuş, bir şeylerin farkında ama söyleyemiyor gibiydi.

Çünkü artık herkes aynı sorunun içinde sıkışmış durumda:

“Hangisine yetişeceğim?”

Gıdaya mı?

Kiraya mı?

Faturaya mı?

Yoksa çocuğumun okul masrafına mı?

Cevap yok.

Çünkü hiçbirine tam anlamıyla yetişilemiyor.

Kredi kartları dönüyor, krediler çekiliyor…

Bir borç bitmeden diğeri başlıyor.

İnsanlar artık yaşamıyor; sadece ayakta kalmaya çalışıyor.

Pazara bakıyorsun…

Bir dolmalık biber olmuş lüks.

Patlıcan, kabak neredeyse yarış halinde.

Eskiden fakirin yemeği olan sebze bile artık sofraya zor giriyor.

Şimdi soruyorum:

Bu tencerede ne kaynayacak?

Bu çocuklar ne yiyecek?

Bayram yaklaşıyor…

Ama hangi evde bayram sevinci var?

Hangi çocuk yeni bir kıyafet hayali kurabiliyor?

Bir annenin, bir babanın içine oturan o çaresizliği kim görüyor?

Biz hâlâ büyük sofraları konuşurken,

küçük evlerde büyük sessizlikler yaşanıyor.

Bu bir yoksulluk hikâyesi değil artık…

Bu, görmezden gelinen bir çöküşün hikâyesi.

Sessiz…

Derin…

Ve tehlikeli…

Çünkü bir toplum, umutla değil de çaresizlikle yaşamaya başlarsa

orada sadece ekonomi değil, vicdan da çöker.

Belki de en acısı şu:

Herkes görüyor…

Ama kimse gerçekten görmek istemiyor.

Uyanır mıyız?

Bilmiyorum…

Ama bildiğim bir şey var:

Bu sessizlik büyürse,

yarın konuşacak bir vicdan da kalmayacak.

Sevgi ile kalın 

Gülper YILMAZ

Asırlardır edebiyatın dehlizlerinde yankılanan bu soru, aslında insanın kendi hakikatiyle yüzleşme serüvenidir. Eşyaya, kâinata ve insana bakarken herkesin gördüğünün ötesindeki o ince sızıyı hissetmek, sonradan öğrenilecek bir zanaat değildir. Bir yaprağın dalından kopuşundaki o sessiz vedayı duymak, yağan yağmurda toprağın anlattığı asırlık masalları işitmek, insanın ta özüne atılmış ilahi bir düğümdür. Şair, dünyaya bu düğümle, göğsündeki bu ağır mühürle gelir. İçindeki ateş, ona hiçbir mektepte öğretilmemiş bir hüznün eseridir.

Ancak her yangın etrafını aydınlatmaz; bazısı sadece düştüğü yeri kül eder. İşte kalemin asil cehdi, tam da bu külün içinde başlar. Özündeki o silinmez mühür, şaire ne hissedeceğini fısıldar; fakat o hissi bir heykeltıraş sabrıyla yontmak, mermerin içindeki asıl silüeti bulup çıkarmak kalemin işçiliğidir. Yazmak, sızıyı kâğıda damlatırken o damlayı bir pırlanta gibi sabırla işleme sanatıdır. İlhamın o vahşi rüzgârı göğse çarptığında, kelimeleri ehlileştirmek ve doğru heceyi bulana dek uykusuz gecelerin koynunda nöbet tutmak gerekir. Kalem, kâğıdın örsünde dövülmeden keskinleşmez. Yazdıkça, karaladıkça, harflerin kanayan ruhuna dokundukça o ham demir, hakikati ortadan ikiye yaran keskin bir kılıca dönüşür.

Mühürsüz bir kalem, ne kadar yontulursa yontulsun sadece süslü bir kelime yığını üretir. Ruhu olmayan, ahenge hapsolmuş buz gibi metinler doğurur. Buna karşılık, kalemi bilemeyen bir mühür sahibi de içindeki o koca deryayı çorak topraklarda dilsiz bırakarak ziyan eder. Şiir, bu iki gücün muazzam ve sancılı evliliğidir. Göğüsteki mühür derttir; bilenen kalem ise o derdin asırlara okunan onurlu feryadı.

Hâsılıkelam; şiir, insanın ta özüne işlenmiş silinmez bir mühürdür. Lakin bu mühür, ancak acıyla, sabırla ve tecrübeyle bilendikçe ustalaşan bir kalemin ucunda o ihtişamlı hakikatine kavuşur. Tohum toprağın altındadır, evet; ama onu koca bir çınara dönüştüren, kalemin gökyüzüne doğru uzanan o bitmek bilmeyen sabrıdır.

Mehmet Öztürk

Kalabalıkların ortasında bile sessizlik sarar içini…

Bir zamanlar gülüşüne sığınırken,

Şimdi yokluğunun gölgesinde üşür yüreği.

Aşk, bazen bir liman sanılır,

Oysa çoğu kez fırtınanın ta kendisidir.

Bir kalpte filizlenir, iki kişilik başlar,

Ama çoğu zaman birine yalnızlık kalır.

Dedim ya hani,

Yalnızlık Tanrı’nın bana verdiği armağan,

Senin sustuğun yerde ben içimden konuştum.

Bir mezarın başında haykıramasam da,

Geceleri rüyalarımda sana ağladım.

Sevdan, içimi usulca değil,

Bir mızrak gibi deldi geçti.

Suçum sadece sana gelmekti,

Keşke o yol hiç bitmeseydi…

Aşk, giderken ardında bir iz bırakır,

Yalnızlık ise sessizce o izi sahiplenir.

Birinde yanarsın, diğerinde küle dönersin.

Ve sonunda anlar insan:

En büyük aşk, bazen en derin yalnızlıktır…

Yıldızlar şahidim, sen bilme

Bilsen ne değişir ki hayatımda

Acılarımı dindirebilir mi göğsün

Sevdan kadar acılarım

Acılarım hiç geçsin istemiyorum ki

Varlığın da yokluğun da bir benim için

Ezberlemişim her hâlinle seni

Karanlık gecelere sığındım

Varlığının ışığı;

Gölge düşürmez yüreğime

İnan ki mutluyum böyle

Varlığın da yokluğun da bir benim için

En derin şiirlerim sensiz doğdu,
Her biri farklı, fakat sen hep aynı,
Sadece sana gelemeyişim…
Ve senden hiç gidemeyişim.

Gidişini bin yılda yazdım,
Sen bilmeden… senden habersiz.
Hiç utanmadım, gecelerce ağladım,
Sen bilmeden… senden habersiz.

Şimdi mısralarım bir bir susar oldu,
Mürekkebim gözyaşıyla dolar oldu.
Hasretin içimi değil, ciğerimi kavurdu…
Söyle artık; neydi bizi yok eden, ne oldu?

Bugün tanık olduğumuz tablo, tarafların gücünü göstermek istediği ama bedelini büyütmekten kaçındığı bir kontrollü ateş hali. Hava saldırıları, füze atışları ve stratejik hedeflere yönelik operasyonlar, askeri kapasitenin sergilendiği bir mesajlaşma biçimi olarak öne çıkıyor. Kara unsurlarının devreye sokulmaması, savaşın bilinçli şekilde belli bir eşiğin altında tutulduğunu düşündürüyor. Ancak tarihin bize öğrettiği bir gerçek varsa, o da böylesi “kontrollü” çatışmaların her zaman kontrol altında kalmadığıdır.

Bu savaşın en kritik yönü, tarafların niyetlerinden çok hesap hatalarına açık olması. İran açısından mesele, yalnızca askeri bir karşılık değil; caydırıcılığın korunması ve iç kamuoyuna verilen mesajdır. İsrail için güvenlik algısı, tehditleri sınırlarının dışında bastırma refleksiyle şekilleniyor. ABD ise doğrudan taraf olmasına rağmen, savaşın maliyetini büyütmeden stratejik üstünlüğünü koruma arayışında.

Sorulması gereken temel soru şu: Bu denge ne kadar sürdürülebilir?
Cevap, sahadaki askeri gelişmelerden çok, ekonomik ve siyasi baskılarda gizli. Enerji piyasalarında yaşanan dalgalanmalar, ticaret yollarındaki riskler ve küresel ekonomide artan belirsizlik, bu savaşın yalnızca bölge ülkelerini değil, tüm dünyayı etkilediğini gösteriyor. Bu da uluslararası toplumun, sessiz kalmak yerine baskıyı artırmasına neden oluyor.

Önümüzde üç olası yol var. Birincisi, çatışmanın belirli bir süre daha bu düzeyde devam edip, ardından fiilen dondurulması. İkincisi, bölgesel aktörlerin devreye girmesiyle savaşın genişlemesi ve çok cepheli bir hale dönüşmesi. Üçüncüsü ise taraflardan birinin ciddi bir kayıp yaşamasıyla dengelerin tamamen bozulması. En riskli olan da bu son senaryo.

Burada altı çizilmesi gereken nokta, savaşın kazananının olmayacağı gerçeği. Taraflar askeri başarılar elde edebilir, ancak ekonomik yıpranma, siyasi yalnızlaşma ve toplumsal maliyetler uzun vadede herkes için kayıp anlamına gelir. Bu nedenle bugün yaşananlar, bir güç gösterisinden çok, zararı sınırlama mücadelesi olarak okunmalı.

Sonuç olarak, ABD-İran-İsrail hattında yaşananlar bize şunu söylüyor: Dünya yeni bir büyük savaşın eşiğinde değil belki, ama büyük bir belirsizliğin tam ortasında. Bu belirsizlik, tek bir yanlış kararın ya da yanlış yorumun, kontrollü ateşi bir anda kontrolsüz bir yangına çevirebileceği kadar kırılgan. Tarih, böyle dönemlerde sakinliğin değil, aklın ve sağduyunun belirleyici olduğunu defalarca gösterdi. Bugün de ihtiyaç duyulan tam olarak bu.

Doğayı korumak sorumluluğumuzdur 

      Cem Fatih AYYÜREK 

"Post-modern" dediler adına. Çizmelerini göstermeden ruhları çiğnemenin, namluları doğrultmadan kalpleri kurşuna dizmenin o en riyakâr, en sinsi lügatiydi bu. Biz, o tankların Sincan sokaklarında gövde gösterisi yaptığı, inancın üzerine karabasan gibi çöküldüğü o günlerde henüz yeryüzüne inmemiştik. Kendi takvimimizde henüz o ayaza doğmamıştık. Fakat o kışın dondurucu soğuğunu, annelerimizin yutkunurken boğazında düğümlenen o derin sızıdan, ablalarımızın üniversite kapılarında boynu bükük bırakılmış, merhametsizce çalınmış gençliklerinden devraldık. 

Acı, kan yoluyla değil, sükût ve gözyaşıyla geçer nesilden nesile. Biz, o utanç verici "ikna odalarının" soğuk duvarlarında yankılanan o haysiyetli suskunluğu miras aldık.

Mesele hiçbir zaman bir metrekarelik bir kumaş parçası olmadı. İnsanoğlunun o bitmek bilmeyen seküler kibri, kâinatın sahibine olan o mutlak teslimiyeti hiçbir zaman hazmedemedi. Başörtüsü, onların o cilalı, o batı hayranı sahte dünyalarında, sistemin paslı çarklarına takılan ilahi bir "ayet" idi. Bir kadının başındaki o örtü; yeryüzünün bütün ideolojilerine, bütün sahte putlarına ve zorba nizamlarına karşı çekilmiş en asil isyan bayrağıydı. Onlar, o örtüyü çekip alırken sadece saçları değil, bir neslin şerefini, kimliğini ve Allah’a olan o köklü sadakatini omuzlarından soymak istediler.

Üniversite kapılarına turnikeler değil, modern engizisyonlar kurdular. Gencecik kızları, zihinlerindeki o karanlık, o faşist giyotine sürdüler. Ya inancından vazgeçecek ya da hayallerinden vazgeçecektin. Fakat o sahte ilahların unuttuğu bir şey vardı: İnancı uğruna dünyayı elinin tersiyle iten bir yüreği, dünyalık hiçbir unvanla, hiçbir diplomayla korkutamazsınız.

"Bin yıl sürecek" dediler o karanlığa. Ne büyük bir firavun kibri, ne devasa bir ahmaklık! Toprağın altına gömüp üzerini betonla kapattıklarını sandıkları o tohumun, karanlıkta daha da derin bir kök saldığını göremediler. Kelimelerin namusunu, inancın o sarsılmaz vakarını tank paletleriyle ezebileceklerini, dindarı kendi yurdunda parya edebileceklerini sandılar.

Bugün, o üniversite kapılarının ardında dökülen her bir damla gözyaşı, göğsümüzde aşılmaz bir Kafdağı'na dönüştü. Şubat’ın o ayazı bitti, postalların o çamurlu izi silindi ama o gün o kapılarda duran yiğit kadınların, inancından zerre taviz vermeyen o muazzam direnişin hatırası, kâinatın sırtına silinmez bir destan olarak yazıldı.

Bizler, bu çağın muhafazakâr gençleri olarak o paslı giyotinin altında başını dimdik tutanların çocuklarıyız. O gün o çelik kapıların önünde lügatlerini kurban edip susarak direnenlerin, bugün her masada, her kürsüde sarsılmaz bir imanla konuşan varisleriyiz. 

Onlar bizi kendi tarihimizden, kendi özümüzden uzaklaştırmak için o "bin yıllık" faturayı kestiler ama biz o faturayı, ecdadın duasıyla yırttık.

Çünkü kâinatın terazisi hiçbir zaman şaşmaz. Ve zulüm, ne kadar "post-modern", ne kadar kurumsal olursa olsun, hakikatin o sade, o çıplak ve o sarsılmaz sinesine çarpıp paramparça olmaya mahkûmdur.

Mehmet Öztürk

Bu zincirin ilk halkası aile içi iletişimdir. Aile, insanın dünyaya açılan ilk penceresidir. Orada öğrenilen dil, yalnızca kelimelerden ibaret değildir; sevmenin, sabretmenin, tartışmanın ve susmanın da biçimidir. Ancak modern hayatın hızı, aileyi birlikte yaşayan ama birlikte hissetmeyen bireyler topluluğuna dönüştürdü. Aynı sofrada oturuluyor ama aynı duyguda buluşulamıyor. Konuşmalar derinlikten uzak, dinlemeler aceleci, anlamalar yüzeysel. Anlatmak isteyen susturuluyor, anlaşılmak isteyen yargılanıyor. Böylece aile, güven veren bir sığınak olmaktan çıkıp, sessizliğin hüküm sürdüğü bir mekâna dönüşüyor.

Aile içinde kurulamayan bu bağ, doğal olarak sosyal çevreye taşınıyor. İnsan evde ne öğrendiyse, dışarıda onu tekrar ediyor. Dinlenmeyen birey, dinlemeyi öğrenemiyor; anlaşılmayan insan, anlamaya çaba göstermiyor. Sosyal ilişkiler çoğalıyor ama derinlik azalıyor. Kalabalıklar artıyor, yalnızlık büyüyor. Empati zayıflık sanılıyor, anlayış gereksiz bir yavaşlama gibi görülüyor. Herkes konuşuyor ama kimse gerçekten duymuyor. Bu hâl, toplumsal bağları güçlendirmek yerine gevşetiyor; güvenin azaldığı yerde samimiyet, samimiyetin olmadığı yerde ortak değerler tutunamıyor.

Tam bu noktada teknoloji, bu sürecin hem sebebi hem de hızlandırıcısı olarak hayatın merkezine yerleşiyor. Aslında kolaylaştırmak için var olan teknoloji, zamanla kaçış alanına dönüşüyor. Aile içinde konuşulamayan duygular ekranlara emanet ediliyor; sosyal çevrede kurulamayan bağlar sanal onaylarla telafi edilmeye çalışılıyor. Aynı evin içinde birbirine dokunamayan bireyler, uzaklardaki yabancılarla sürekli temas hâlinde oluyor. Çocuklar rol modeli olarak anne-babayı değil, ekranı izliyor; değerler sohbetle değil, algoritmalarla öğreniliyor. Teknoloji arttıkça temas azalıyor; temas azaldıkça bağlar zayıflıyor.

Bu zayıflama yalnızca ilişkilerle sınırlı kalmıyor, zamanla kültürel kimliğe de yansıyor. Aileden ve sosyal çevreden yeterince beslenemeyen birey, kimliğini dışarıdan hazır kalıplarla doldurmaya çalışıyor. İşte bu noktada bilinçsiz bir Batı hayranlığı ortaya çıkıyor. Batı’yı anlamaya çalışmadan, kendi toplumsal yapımızla kıyaslamadan, yalnızca taklit ederek ilerlediğimizi sanıyoruz. Kendi kültürümüzü eksik, yetersiz ya da geri görürken; başkasının değerlerini sorgusuzca üstün kabul ediyoruz. Oysa ilerlemek, kökleri inkâr etmek değildir. Köklerinden kopan bir toplum yükselmez; yalnızca savrulur.

Bütün bu süreçlerin ortak noktası şudur: İnsan, zamanla neyi kaybettiğini değil; neye alıştığını fark edemez hâle gelir. Sessizlik normalleşir, yüzeysellik olağanlaşır, yabancılaşma sıradanlaşır. Ve belki de asıl tehlike burada başlar. Çünkü insan, bozulan düzeni uzaktan eleştirirken kendi payını görmezden gelir. Sorun hep başkalarındadır; ailede, toplumda, sistemde… Ama bireyin kendisi, bu hikâyenin dışında kalır.

Belki de sorulması gereken soru şudur: Bu çözülmeyi kim durduracak? Bir yasa mı, bir kurum mu, bir teknoloji mi? Yoksa herkesin cevaplamaktan kaçındığı o daha zor ihtimal mi… Kendine dönüp bakmak. Çünkü aile içinde susulan her duygu, sosyal hayatta sert bir cümleye dönüşür. Ekranlara bırakılan her boşluk, kimlikte bir eksiklik olarak geri döner. Sorgulanmadan benimsenen her değer, köklerde biraz daha aşınma yaratır.

Cevaplar hazır değildir. Zaten hazır cevaplar, bu çürümenin en güvenli sığınağıdır. Asıl mesele, soruyu canlı tutabilmektir. Ne zaman dinlemeyi bıraktık? Ne zaman konuşmayı erteledik? Ne zaman hız uğruna anlamdan vazgeçtik? Ve belki de en zor soru: Bu gidişatta benim payım nerede?

Belki değişim, büyük sözlerle değil; insanın bir an durup alıştığı hayatı yeniden düşünmesiyle başlar. Çünkü düşünmek rahatsız eder. Ama bazen bir toplumu ayakta tutan tek şey, tam da bu rahatsızlıktır.

Mezar taşları susarken ölüler çığlık atar.

Minarelerden sela yükselir,

Köpekler gecenin sessizliğinde ulur,

Kargalar, karanlıkta leş yer…

Aç ve yoksul halkım,

Feryadı semaya yükselir.

Bir vakitler göz kamaştıran bu şehir,

Şimdi hüzünle örülü bir sessizliğe bürünmüş.

Şairler sisin ardında kaybolmuş,

Evlerde Tanzimat’tan bihaber yankılar…

Ülkem yozlaşmış, değerler yitip gitmiş.

Yoksul halkım hâlâ “heyhat” diye inler,

Bir zamanlar şansı olan bu şehir,

Şimdi yalnızca yankılarını taşır.

İstanbul…

O eski İstanbul yok artık.

Çoğu zaman kalabalıklardan geri adım atışımızı bir "yenilgi" sanırlar. Bir köşeye çekilip çayımızı kendi başımıza yudumlamamızı, yüzümüzdeki o terbiyeli ve soğuk sükûtu bir tükeniş olarak okurlar. Bilmezler... Bizim yalnızlığımız bir kaçış değil; edepten doğan bir ihtilaldir. İnsan, en kıymetli hazinesini ulu orta saçmaktan hayâ eder. Biz de kelimelerimizi ucuzlatmamak, içimizdeki o harlı yangını bu panayır yerinde meze yapmamak için o soylu sürgünü seçeriz. Çünkü anlaşılmak uğruna kalıplara girmektense kendi uçurumunun kenarında vakurca dikilmek evlâdır.

İnsan, ancak kendi boşluğuna düştüğünde kâinatın asıl sesini duyar. Dağlar neden yalnızdır bilir misiniz? Heybetinden... Kendi yükünü kendi omuzlayan, başkasının gölgesine sığınmayı zül sayan her dağ, gökyüzüne tek başına başkaldırır. Yalnızlık, insanın kendi içinde kurduğu o manevi kaledir. Oraya sahte gülüşler, menfaat hesapları, o nizami ve ütülü yalanlar giremez. Orada sadece sen, kabuk tutmayan o derin kederin ve yeryüzüne sığdıramadığın o kocaman kalbin vardır.

Hele ki aşk bahsine gelince yalnızlığın rengi daha da koyulaşır. İnsan, en onulmaz yalnızlığını, terk edildiğinde değil; yan yana durduğu hâlde sevdasını dünyanın o sığ kalıplarına sığdıramadığında yaşar. Bazen bir kalbe o kadar ağır gelirsin ki o sevda incinmesin, o kirli çarkın içinde öğütülmesin diye bilerek ve isteyerek geriye çekilirsin. Aşktaki yalnızlık, sevilenin yokluğundan ziyade, onu korumak için örülen o "edep" duvarının ardında tek başına kanamaya rıza göstermektir. Sevdiğinin canı yanmasın, o nizamı bozulmasın diye kendi cehenneminde kilitli kalmaktır. Bir nefes kadar yakınken, sırf kelimeler onu üşütmesin diye avazı çıktığı kadar susmanın adıdır yalnızlık.

Bizi ıssızlıkla korkutanlar, aslında kendi içlerindeki o ıssız odadan kaçanlardır. Kendi yüzleriyle baş başa kalmaktan korktukları için kalabalıkların o sağır edici gürültüsüne sığınırlar. Biz ise o odaya kendi rızamızla girer, namluları kendimize çevirir ve kendi külümüzden kendi ateşimizi harlarız. Bir başkasının onayına, alkışına veya sahte bir "nasılsın" sorusuna ihtiyaç duymadan kanamayı öğrenmek, insanın yeryüzündeki en çetin sınavıdır.

Bırakın; sokaklar onların, bitmek bilmeyen o sahte meclisler onların olsun. Biz bu dünyaya, herkesin geçtiği o aşınmış yollardan yürümeye değil, kendi patikamızda kaybolmaya geldik. Bize, kimsenin ayak basmadığı o "kendi" coğrafyamızın haysiyetli sessizliği yeter.

Mehmet Öztürk ( Asabe )

Sınıfta gözlemlediğim en önemli gerçeklerden biri şudur. Her çocuk aynı hızda büyümez aynı şekilde öğrenmez ve aynı yöntemlerle motive olmaz. Bu nedenle ilkokulda davranış yönetimi kurallardan çok ilişkiler üzerine kuruludur. Öğrenci öğretmeni tarafından anlaşılmadığını hissettiğinde davranış sorunları artabilir ancak kendini değerli hissettiğinde değişim çoğu zaman kendiliğinden başlar.

Olumlu davranışların gelişmesinde sınıf ortamının rolü büyüktür. Güvenli saygılı ve destekleyici bir sınıf atmosferi çocukların hem akademik hem sosyal gelişimini destekler. Küçük başarıların fark edilmesi olumlu davranışların pekiştirilmesi ve öğrencinin güçlü yönlerine odaklanılması disiplin anlayışını cezadan çok rehberliğe dönüştürür.

Velilerle kurulan sağlıklı iletişim de bu sürecin vazgeçilmez bir parçasıdır. Çünkü çocuklar yalnızca okulun değil evin de bir yansımasıdır. Öğretmen ve aile aynı dili konuştuğunda öğrenci davranışlarında gözle görülür bir gelişim yaşanır. Eleştirmek yerine anlamaya çalışmak yargılamak yerine desteklemek davranış değişiminin en güçlü anahtarıdır.

Unutmamak gerekir ki ilkokul yılları bir çocuğun kendisi hakkında ilk güçlü inançlarını geliştirdiği dönemdir. Başarabilirim Değerliyim Yanlış yapabilirim ama yeniden deneyebilirim gibi düşünceler öğretmenin yaklaşımıyla şekillenir. Bu nedenle öğretmenin attığı her küçük adım öğrencinin geleceğinde büyük izler bırakır.

Sonuç olarak ilkokulda öğrenci davranışları sadece bir disiplin meselesi değil aynı zamanda bir iletişim anlayış ve rehberlik sürecidir. Öğretmen için her davranış çözülmesi gereken bir sorun değil okunması gereken bir mesajdır. Ve bazen en büyük öğrenme ders kitabında değil öğrencinin gözlerinde saklıdır.

Siyah yağmur indi gökyüzünden,
En sevdiğim saatlerde…
Yağmur değil bu;
İçime çöken kader sanki.

Ve o yine benimleydi:
Ne giden ne kalan,
En yakın dostum kadar tanıdık,
En büyük sıkıntım kadar ağır.

Ne sevda diyebildim
Ne kaderden silebildim.

Derler ki siyah yağarmış yağmur. 
Doğrudur…
Ama beyaz dediğin arındırır mı insanı?
Yoksa kir midir üstünü örten,
Günahı saklayan bir sessizlik mi?

Ben bilmem.
Bildiklerim sol yanımda birikir. 
Gece yarılarında. 
Adını anmadan seni çağırır.

Bizim hamurumuz, bu toprakların kadim mayasıyla yoğrulmuştur. Anadolu irfanı bize asırlarca şunu fısıldadı: "Sofranda bir başkası yoksa yediğin lokmanın da tadı yoktur." Buğday ambarlarda çürümek için değil, değirmende öğütülüp aç bir kursağa derman olmak için baş verir. Ağaç meyvesini kendi yemez, nehir de suyunu kendi içemez. Kâinattaki her zerre varlığını bir başkasına sunarak manasını bulurken insanın her şeyi kendine yontması, yaratılışın o muazzam ahengine bir ihanet değil midir?

Bencillik, manevi bir kuraklıktır. İnsan her şeye "benim olsun" dedikçe ruhundaki o bereket pınarlarını kurutur. Çünkü mana, paylaşarak çoğalan bir sırdır. Bir derdi dinlemek, bir yaraya merhem olmak, bir ekmeği ikiye bölmek; insanın kendi sınırlarından taşıp "biz" deryasına karışmasıdır. Kendinden dışarı çıkamayanlar, o kapının ardındaki asıl hazineyi asla bulamazlar. Sadece kendine yaşayan, aslında yavaş yavaş kendi içinde mahvolmaya mahkûmdur.
Gönül dediğimiz o latif saray, misafirsiz yapamaz. Oraya bir dostun kederi, bir garibin duası, bir yoldaşın tebessümü girmedikçe o saray viraneden farksızdır. 

Bencil insan kalbini bir kasa gibi kilitli tutar; içindeki sevgiyi, merhameti, şefkati saklar. Oysa saklanan sevgi bayatlar, paylaşılan sevgi tazelenir. İnsan kendinden verdikçe eksilmez; aksine verdikçe tamamlanır, verdikçe insan olur.
İnsanın gerçek vatanı, bir başkasının gönlünde kurduğu o sarsılmaz tahttır. Bu dünyada toplamaya değil, dağıtmaya memur olduğumuzu anladığımız gün kalbin darlığı geçer, yerini geniş bir huzur alır. Zira sadece kendi yükünü taşımayı düşünenler yorulur; başkasının yüküne omuz vermeyi tercih edenler ise aslında kendi yüküne omuz olurlar. Nurullah Genç hocanın da belirttiği gibi "Yardım etmek üzere uzandığınız her el kendi elinizdir" 

Nihayetinde ömür dediğimiz bu yolculuğun sonunda elimizde kalan, kendimize sakladıklarımız değil, başkasına ikram ettiklerimiz olacaktır.

Mehmet Öztürk ( Asabe )

Kelimeleri harcıyoruz. Öyle cömertçe, öyle hesapsızca değil; bir mirasçının eline geçen hazineyi çürütmesi gibi, müsrifçe ve hoyratça harcıyoruz. Sokaklar, ekranlar, masalar... Her yer, içi boşaltılmış, manası çalınmış, ruhu çekilmiş kelime cesetleriyle dolu. Birbirimize "nasılsın" diye sorarken bile, alacağımız cevabın yükünü taşımaya mecalimiz yok. Sesler birbirine çarpıyor, havada asılı kalıyor ama hiçbiri bir gönül kapısını aralamaya yetmiyor. Birbirimize sesleniyoruz ama birbirimizi duymuyoruz. Çünkü gürültü, sadece kulakları değil, vicdanları da sağır etti.
Eskiden sükût, bir ikrardı; bir edep, bir ağırlık, bir anlaşma biçimiydi. İnsan sustuğu yerden tanınır, sustuğu yerden sevilirdi. Şimdi ise susmak, bir yenilgi, bir beceriksizlik, hatta bir suç sayılıyor. O geveze kalabalığın arasında bir an olsun durup nefes almak isteyenler, "dünyadan kopmuş" addediliyor. Hâlbuki asıl kopuş, o manasız uğultunun tam ortasındadır. Asıl yalnızlık, binlerce kelime sarf edip de kendini bir hece kadar bile anlatamamanın o derin kederidir. Ferhat dağları delerken bağırmıyordu; Mecnun çöllere düştüğünde nutuk atmıyordu. Büyük acılar, büyük sevdalar ve büyük hakikatler daima sessizdir. Gürültü, sadece sığ suların işidir.
Bizler, vitrinlere dizilmiş parlak cümlelerin müşterisiyiz artık. Hakikatin o tozlu, o ağır, o zahmetli sessizliğine talip değiliz. Sevmelerin, hüzünlerin ve vedaların bile "gürültülü" olanı makbul sayılıyor. Oysa bir yaranın kabuk bağlaması ses çıkarmaz. Bir çiçeğin boynunu bükmesi gürültü yapmaz. Ve insan, en çok canı yandığı yerde susar.

Belki de artık o kalabalık pazarı terk etme vaktidir. Kelimelerin haysiyetini korumak için, onları ulu orta saçmaktan vazgeçme vaktidir. Bizim sükûtumuz, kelimeleri yetiremediğimizden ya da söyleyecek sözümüz olmadığından değil; manayı incitmekten korktuğumuzdandır. Zira bu çağın gürültüsünde, en büyük çığlıkları, dudaklarını birbirine mühürleyenler atar.

Çünkü bazen susmak, kelimelerin mezarlığında bir dua gibi durmaktır.

Asabe

Bugün birçok yapımda şiddet, güç ve suç bir istisna değil, neredeyse ana tema hâline gelmiş durumda. Silahlar, sokak çatışmaları, yasa dışı ilişkiler ve “güçlü olanın kazandığı” bir düzen, izleyiciye tekrar tekrar sunuluyor. Bir süre sonra bu görüntüler rahatsız etmiyor, aksine tanıdık geliyor. İşte asıl tehlike de tam burada başlıyor: Şiddetin sıradanlaşması.

Özellikle gençler için bu tablo çok daha kritik. Henüz değer yargıları tam oturmamış bireyler, ekrandaki karakterleri farkında olmadan rol model olarak benimseyebiliyor. Gücün haklılıkla, korkunun saygınlıkla eş tutulduğu bu anlatılar, gerçek hayatta telafisi zor sonuçlar doğurabilecek bir normalleşmeye kapı aralıyor. “Dizide gördüm” cümlesi artık masum bir gerekçe değil; güçlü bir etki alanı.

Oysa her şey böyle değildi. Bir dönem televizyon dizileri yalnızca vakit geçirmek için izlenmezdi; ailece izlenirdi. Aynı salonda, aynı ekrana bakılır, aynı duygular paylaşılırdı. O yapımların çoğunda aile bağlarını güçlendiren, fedakârlığı, sabrı ve birlikte ayakta kalmayı merkeze alan bir anlatı vardı. Kusursuz değillerdi ama bir yönleri, bir duruşları vardı.

Zamanla bu dil değişti. Önce hikâyeler sertleşti, sonra karakterler yalnızlaştı. Aile, dizilerin merkezinden yavaş yavaş çekildi. Yerini bireysel çıkarlar, kişisel hırslar ve “her yol mubahtır” anlayışı aldı. Bugün ekrana baktığımızda, birlikte başarmaktan çok tek başına yükselen; emekten çok kestirme yollara başvuran karakterler görüyoruz.

Aile figürlerinin dizilerdeki temsili de bu dönüşümün önemli bir parçası. Anne ve baba ya etkisiz, ya baskıcı ya da sorunların kaynağı olarak resmediliyor. Sağlıklı iletişim kuran, sorunları birlikte aşan aile örnekleri ise neredeyse yok denecek kadar az. Bu anlatı, farkında olmadan “bağlardan kurtulma” fikrini normalleştiriyor. Oysa toplumun temel taşı olan aile, bu kadar kolay gözden çıkarılacak bir yapı değil.

Bir diğer dikkat çeken değişim ise para ve başarı algısında yaşanıyor. Çalışarak, sabrederek, adım adım kazanmak artık hikâye olmaktan çıktı. Bunun yerine hızlı zenginleşme, güç ve statüye kısa yoldan ulaşma arzusu işleniyor. Suç, yasa dışı ilişkiler ve karanlık yollar; çoğu yapımda başarıya giden bir araç gibi gösteriliyor. Bu da özellikle gençler için tehlikeli bir algı inşa ediyor: Kolay kazanç, meşru bir hedef gibi sunuluyor.

Bu tabloya alkol, uyuşturucu ve cinsellik temalarının artan görünürlüğü eklendiğinde mesele yalnızca bir senaryo tercihi olmaktan çıkıyor. Bu unsurlar çoğu zaman sorgulanmadan, sonuçları gösterilmeden ve hatta özendirici bir çerçevede sunuluyor. Mahremiyet, reyting uğruna tüketilen bir dramatik unsur hâline gelirken; kültürel değerler arka plana itiliyor, tüketim ve haz odaklı bir yaşam tarzı öne çıkarılıyor.

En kaygı verici nokta ise, kültürün yavaş yavaş silikleşmesi. Yerel değerler, dil, gelenek ve toplumsal hassasiyetler; evrensellik adı altında sıradanlaştırılıyor. Oysa evrensel olmak, köksüz olmak anlamına gelmez. Bugün birçok yapımda izlediğimiz şey; kendi kültüründen uzak, aidiyet duygusu zayıf, her şeyi normalleştiren bir anlatı dili.

Elbette her geçmiş yapımı kutsamak, her yeni yapımı da toptan suçlamak doğru değil. Ancak ekrandaki dönüşümün bir yönü olduğu açık. Aileden bireye, emekten kolay kazanca, değerden hazza doğru bir kayış söz konusu. Ve bu kayış, sessiz ama derin bir etki bırakıyor. Belki de mesele dizilerin ne anlattığından çok, neyi unutturduğudur. Çünkü ekran değişirken, hikâyelerle birlikte değerler de değişiyor. Ve her kurulan kurgu, gerçek hayatta bir karşılık buluyor.

daha söylenmeden boğulan bir isim.

Doğmamış bir bebeğin geceye karışan sessiz ağlayışı gibi.

Sahi,

şiir nereden başlar?

Bir kelime mi kaderi değiştirir,

yoksa kader mi kalemi ele geçirir?

Yarım bırakılmış gönüller vardır,

tamamlanması yasaklanmış.

Şimdi sana yazıyorum;

anne sütü kadar temiz,

baba merhameti kadar ağır

ve suskun bir dille.

Sahi,

en güzel isim hangisidir?

Ben bir isimde takılı kaldım hep;

doğmayan güneşim,

yaylaya varamayan güzelim,

ağlamayı öğrenmiş kaderim.

Ve biz

birleşemeyen sevgililer gibi,

aynı duaya farklı yerlerden “âmin” diyen

iki yalnız insanız.

Bakışlarındaki hülyaya dalma arzusu,

İçimi titretti.

Bir umuda sarıldım,

Kapandım ayaklarına

Artık senden yana yüreğim...

Yüreğime, gözlerinden doğdu güneş

Eridi yüreğimin buz tutmuş yanı

Yeniden seni sevme ümidi doğdu içime.

Artık daha cesur içimdeki umut

Adını anmaktan geri kalmıyor

Bir eğitimci olarak şuna yürekten inanıyorum. Bağımlılığı önlemenin en etkili yolu çocuklara küçük yaşlardan itibaren sağlıklı yaşam bilinci kazandırmaktır. Eğitim yalnızca ders kitaplarından ibaret değildir. Eğitim hayatı tanımak kendini keşfetmek doğru ile yanlışı ayırt edebilmek ve sağlıklı kararlar alabilmektir. Uyuşturucu gibi zararlı maddelere yönelimin temelinde çoğu zaman merak arkadaş baskısı yalnızlık duygusu değersizlik hissi ve stresle baş edememe gibi nedenler yatmaktadır. Bu nedenle öğrencilerimize sadece “zararlıdır” demek yetmez neden uzak durmaları gerektiğini bunun yerine nasıl güçlü kalabileceklerini de öğretmemiz gerekir.

Okullarda yürütülen rehberlik çalışmaları bu açıdan büyük önem taşır. Öğrencilere özgüven kazandırmak kendilerini ifade edebilecekleri güvenli ortamlar oluşturmak sorunlarını paylaşabilecekleri bir danışmanlık sistemi sunmak bağımlılığı önlemede etkili adımlardır. Kendini tanıyan duygularını yönetebilen hayata dair hedefleri olan bir genç zararlı alışkanlıklara karşı çok daha dirençlidir. Çünkü kendi değerinin farkındadır ve geleceğini önemser.

Eğitim ortamlarında yaşam becerileri kazandırmak da en az akademik başarı kadar önemlidir. Stresle başa çıkma yolları sağlıklı iletişim kurma hayır diyebilme problem çözme ve empati gibi beceriler öğrencilerin riskli durumlara karşı güçlü durmasını sağlar. Özellikle arkadaş baskısına karşı durabilmek bağımlılığın önlenmesinde kritik bir beceridir. Bu beceri ancak bilinçli bir eğitim süreciyle kazandırılabilir.

Okullarda spor sanat müzik ve sosyal kulüp faaliyetlerinin artırılması da bağımlılıkla mücadelede önemli bir adımdır. Öğrenciler ilgi alanlarını keşfettikçe yeteneklerini geliştirdikçe kendilerini değerli hissederler. Başarma duygusu yaşayan bir çocuk zararlı alışkanlıklara yönelmek yerine üretmeyi ve gelişmeyi tercih eder. Bu tür etkinlikler aynı zamanda öğrencilerin sosyal bağlarını güçlendirir ve sağlıklı arkadaşlık ilişkileri kurmalarını sağlar.

Aile-okul iş birliği ise bağımlılığın önlenmesinde vazgeçilmez bir unsurdur. Eğitimciler olarak velilerle sürekli iletişim halinde olmak onları bilinçlendirmek ve çocuklarıyla sağlıklı bağ kurmaları konusunda desteklemek büyük önem taşır. Evde sevgi anlayış ve güven ortamında büyüyen çocuklar dışarıdan gelebilecek olumsuz etkilere karşı çok daha güçlü durabilir. Anne babaların çocuklarını yargılamadan dinlemesi onlara değer verdiğini hissettirmesi ve güven ilişkisi kurması riskli davranışların önüne geçmede etkilidir.

Unutmamalıyız ki bağımlılık bir anda ortaya çıkmaz. Küçük ihmaller görmezden gelinen davranışlar zamanla büyük sorunlara dönüşebilir. Bu nedenle erken yaşta farkındalık kazandırmak hayati öneme sahiptir. İlkokuldan itibaren sağlıklı yaşam bilinci oluşturmak, zararlı alışkanlıklara karşı koruyucu bir kalkan görevi görür. Eğitim sayesinde çocuklar kendi bedenlerine ve ruhlarına zarar verecek davranışlardan uzak durmayı öğrenir.

Bağımlılıkla mücadelede korkutma ya da cezalandırma yöntemleri uzun vadede etkili değildir. Asıl önemli olan çocukların kendilerini güvende hissettikleri bir ortamda büyümeleridir. Sevgiyle anlayışla ve doğru rehberlikle yetişen bireyler yanlış yollara sapma konusunda daha bilinçli davranır. Eğitim bireyin hayata umutla bakmasını sağlar ve güçlü bir karakter inşa eder.

Sonuç olarak uyuşturucu bağımlılığını önlemenin yolu bilinçlendirmekten güçlendirmekten ve desteklemekten geçer. Eğitim bireyin kendine olan saygısını artırır geleceğe dair hedefler koymasını sağlar ve sağlıklı tercihler yapmasına yardımcı olur. Bir eğitimci olarak en büyük temennim bilgiyle sevgiyle ve değerlerle yetişen nesillerin bağımlılıklardan uzak sağlıklı ve mutlu bir yaşam sürmesidir. Çünkü güçlü bireyler ancak sağlam bir eğitimle yetişir ve güçlü bir toplumun temelini oluşturur.

Bir ölü değildim fakat bir diri de

Artık süt değil hep rahmet isterim

Rüzgâr bile fısıldamaz bana artık

Çünkü ben duyulmayan duanın sesiyim

Tenim toprağa secde etmiş,

Ruhum ise “Elest” bezminde hâlâ mesttir.

Ak kaşık sanırlar,

Oysa zâhir beyaz, bâtın karadır.

Leylâ’mı değil,

Leylâ’da gizlenmiş Hakk’ı ararım.

Ne varım ne yokum 

Bekleyen bir derviş gibiyim 

Hızır’ı görmüş Ademoğlunu ararım

Bekleyen bir derviş gibiyim

Karne çocuğun o dönem derslerde gösterdiği performansı yaptığı çalışmaları ve öğretmenin gözlemlerini yansıtır. Fakat her çocuğun öğrenme şekli hızı ve ilgisi farklıdır. Bazı çocuklar sınavlarda başarılı olurken bazıları kendini sözlü anlatımda bazıları ise sanatta sporda ya da sosyal ilişkilerde gösterir. Karne bu çok yönlü gelişimin tamamını göstermez. Bu yüzden çocuğumuzu yalnızca notlarına bakarak değerlendirmek onun gerçek potansiyelini görmemizi engeller.

Anne baba olarak karne günü en çok dikkat etmeniz gereken nokta çocuğunuzun duygularıdır. Çünkü çocuklar bu gün kendilerini yargılanıyormuş gibi hissedebilir. Özellikle karne notları iyi olmayan çocuklar “Başarısızım” “Ailem beni sevmeyecek” gibi düşüncelere kapılabilir. İşte tam bu noktada sizin tutumunuz çok önemlidir. Kızmak bağırmak başka çocuklarla kıyaslamak ya da tehdit etmek çocuğun özgüvenini zedeler. Bunun yerine sakin kalıp anlayış göstererek yaklaşmak çocuğunuzun size açılmasını sağlar.

Karneyi elinize aldığınızda ilk söyleyeceğiniz söz çok etkili ve önemlidir. “Bakalım bu dönem neler öğrenmişsin?” “Elinden geleni yaptığını görüyorum” gibi cümleler çocuğunuzu rahatlatır. Eğer düşük notlar varsa bunu bir sorun değil bir gelişim fırsatı olarak görün. “Bu derste zorlanmışsın birlikte nasıl çözebiliriz?” diye sormak çocuğun sorumluluk almasını ve çözüm üretmesini sağlar.

Unutmayın her başarının arkasında emek vardır. Çocuğunuz belki yüksek not alamamıştır ama düzenli ders çalışmaya başlamış ödevlerini kendi yapmaya gayret etmiştir. Bunlar çok kıymetli gelişmelerdir. Karne günü sadece sonuçlara değil sürece de bakmalıyız. Çabasını fark ettiğinizi hissettirmek çocuğun motivasyonunu artırır.

Bir eğitimci olarak sıkça şunu gözlemliyoruz. Aile desteği olan çocuklar zorluklar karşısında daha güçlü duruyor. Bu yüzden karne günü bir sorgulama günü değil birlikte plan yapma günü olmalıdır. Önümüzdeki dönem için küçük ve ulaşılabilir hedefler koyabilirsiniz. Örneğin tatilde ders çalışma saatlerini düzenli bir hale getirebilir veya birlikte kitap okuyabilirsiniz .Bu hedefleri çocuğunuzla birlikte belirlemeniz de çok önemlidir. Çünkü çocuk kendini sürecin içinde hissederse daha istekli olur.

Karne günü aynı zamanda çocuğunuzla kaliteli zaman geçirmek için güzel bir fırsattır. Küçük bir yürüyüş birlikte içilen bir çay sevdiği bir etkinlik… Bunlar çocuğunuza “Sen benim için değerlisin notların ne olursa olsun” mesajını verir. Bu mesaj çocuğunuzun hayatı boyunca taşıyacağı bir güven duygusudur.

Son olarak şunu belirtmek isterim ki  başarı sadece yüksek not almak değildir. İyi bir insan olmak sorumluluk almak saygılı olmak pes etmemek de büyük başarılardır. Biz eğitimciler için en değerli şey öğrenmeyi seven merak eden hata yapmaktan korkmayan çocuklar yetiştirmektir.

Karne günü bir son değil yeni bir başlangıçtır. Çocuğunuzun güçlü yönlerini fark ettiğiniz eksiklerini sevgiyle desteklediğiniz bir gün olsun. Çünkü çocuklarımız en çok yargılanmaya değil anlaşılmaya ihtiyaç duyar.

"İnsana dert anlatılır mı?" suali, cevabı içinde kanayan bir yaradır. İnsan, insanın kurdu mudur yoksa yurdu mudur, meçhul... Lakin bilinen bir hakikat var ki kelimeler, yürekteki yangını tarif etmeye çoğu zaman kifayetsiz kalır. Bir başkasına derdini dökmek, okyanusu bir çay kaşığına sığdırmaya çalışmak gibidir. Karşınızdaki, sizin kelimelerinizi duyar ama o kelimelerin altındaki sükûtu, o derin ahı işitemez. Halden anlamayanın yanında konuşmak, dilsiz duvarlara serenat yapmak kadar beyhudedir. Belki de bu yüzden, en ağır dertler hep dilsizdir; onlar anlatılmaz, sadece yaşanır ve sahibinin yüzündeki çizgilerde okunur.

Derdin bitmesi, bir kurtuluş müjdesi midir, yoksa bir tükenişin ilanı mı? "Dertsiz baş, bostan korkuluğunda da bulunur" demiş eskiler. İnsanı diri tutan, onu arayışa sevk eden ve nihayetinde "kul" olduğunu hatırlatan şey, o göğüs kafesindeki sızısıdır. Derdin bittiği yer, imtihanın bittiği yerdir; imtihanın bittiği yer ise toprağın altıdır. Bu sebeple "dertsizlik", aslında insanın manen ölümü, ruhun rehavet bataklığında çürümesidir. Dert, bizi yontar, fazlalıklarımızdan arındırır ve hakikatin aynasında kendimizi seyretmemize vesile olur.

Her dert, şüphesiz kendi evreniyle, kendi yerçekimi kanunlarıyla gelir. Bir başkasının acısını küçümsemek, acının matematiğini bilmemektir. Karıncaya düşen bir damla su, onun için tufandır; file ise bir hiçtir. Kimsenin yangınına "küçük", kimsenin dağına "alçak" denilmez. Herkesin kıyameti kendi içinde kopar. Mühim olan o kıyametin büyüklüğü değil, enkazın altından nasıl çıkıldığıdır. Kimi o enkazda kaybolur, kimi ise oradan bir saray inşa eder.

Velhasıl; dert bir yanılsama değil, hayatın en çıplak gerçeğidir. Ondan kaçmak yerine, onu "Tanrı misafiri" sayıp başköşeye buyur etmek gerekir. Zira derdi verende derman, derdin içinde ise saklı bir derman vardır. İnsan, derdiyle hemhal oldukça insanlaşır. Belki de en büyük dert, bir derdi olduğunu unutup şu fani dünyada ebedi kalacağını sanmaktır.

Asabe

Oysa her şiirim,
bir ulaşamayışımı temsil eder:
bir suskunluğu, bir bekleyişi,
bir gecenin sessizliğinde adını anışımı…

Ah, bir bilseler
nasıl sevip ne yazdığımı;
bir kelimenin arkasına nasıl gizlendiğimi,
her harfte sana nasıl dokunduğumu…

En çok da
sana ulaşamayışım yakıyor canımı…
Ve yine de yazıyorum;
belki bir gün,
bir mısrada bana rastlarsın diye.

Çocuklar söylediklerimiz kadar davranışlarımızdan da öğrenir. Onları dinlemek sadece sessiz kalmak anlamına gelmez. Gerçek dinleme onların söylediklerini yargılamadan acele etmeden ve hemen çözüm önerisi sunmadan anlamaya çalışmaktır. Mesela çocuğunuz okulda bir tartışma yaşadıysa hemen “Böyle yapma şöyle yap” demek yerine şunu söyleyebilirsiniz.

“Bunu yaşadığını duyduğuma üzüldüm. Bana anlatmak ister misin?”

Bazen çocuklar sadece anlaşılmak ister çözüm değil. Onlar üzgün kızgın ya da endişeliyken duygularının kabul edildiğini hissetmek onlara güven verir. Aceleyle çözüm sunmak veya öğüt vermek yerine sabırla dinlemek ve yanında olduğunuzu göstermek çok daha değerlidir.

İletişim sadece sözlerle olmaz. Bakışınız davranışınız birlikte geçirdiğiniz zaman da mesaj verir. Telefonu kenara bırakıp çocuğunuzla göz teması kurmak birlikte oyun oynamak veya akşam yemeğinde sohbet etmek “Sen değerlisin ve seninle ilgileniyorum” demenin en güçlü yoludur.. Küçük anlar bile çok önemlidir. Çocuğunuz bir şey anlatırken dikkatinizi başka yere vermek yerine gerçekten dinlemek onun kendini değerli hissetmesini sağlar.

Sabırlı olmak çok önemlidir. Düşüncelerini sonuna kadar dinlemek ve duygularını ifade etmelerini beklemek hata yaptığında bağırmamak sorularını küçümsememek güvenli bir ortam yaratır. Böyle bir ortam çocuğun kendini ifade etmesini duygularını anlamasını ve kendi sorunlarını çözme becerisini geliştirmesini sağlar.

Sevgili anne-babalar çocukla konuşmak sadece yönlendirmek değil birlikte öğrenmektir. Onların dünyasına adım attığınızda bağınız güçlenir çocuğunuz kendini değerli ve anlaşılmış hisseder. Eğitim disiplin veya sınav sonuçları geçici olabilir ama güçlü bir iletişim ömür boyu sürecek bir yatırım olur.

Unutmayın mükemmel anne-baba yoktur. Hepimiz hata yaparız bazen yanlış kelimeler seçeriz. Önemli olan çocuğunuza karşı açık dürüst ve sevgi dolu bir yaklaşımı sürdürmektir. Onun duygularını anlamaya çalışmak empati kurmak ve birlikte zaman geçirmek sözlerden çok daha güçlüdür.

Örneğin çocuğunuz bir oyun oynarken kendini kaybediyor ve sinirleniyorsa “Sakin ol” demek yerine ona eşlik edebilirsiniz:

“Seninle birlikte oynayalım birlikte bakalım ne yapabiliriz.”

Ya da okulda zorlandığını söylediğinde hemen çözüm sunmak yerine şöyle diyebilirsiniz:

“Bunu anlatmak için cesaret gösterdiğin için teşekkür ederim. Birlikte düşünebiliriz.”

Çocuğunuzla gerçek bir iletişim kurduğunuzda yalnızca onun hayatına değil kendi yaşamınıza da değer katarsınız. Çünkü her çocuk kendisini dinleyen ve anlayan bir anne-babaya sahip olduğunda özgüveni yüksek meraklı ve duygusal olarak dengeli bir birey olma yolunda ilk adımlarını atmış olur.

Sonuç olarak sevgili anne-babalar çocuğunuzla konuşmak bir zorunluluk değil bir fırsattır. Onun dünyasını anlamak yanında olduğunuzu göstermek ve birlikte büyümek için her gün küçük ama değerli adımlar atabilirsiniz. Unutmayın her sohbet her oyun ve her bakış çocuğunuza kendini değerli hissettirme fırsatıdır.

Modern zamanlarda özür, ne yazık ki dudak ucuyla söylenen, manadan yoksun ve soğuk bir "pardon" kelimesine indirgendi. Hata yapanlar, kırdıkları kalbin tamirinden ziyade, kendi vicdanlarını susturmanın derdine düşüyor. "Kırdıysam özür dilerim" gibi şartlı cümleler, samimiyetten fersah fersah uzak bir kaçıştan ibarettir. Zira gerçek bir özür; sadece dildeki bir ikrar değil, kalpteki derin bir pişmanlığın eyleme dökülmesidir. Kırılan bir testiyi yapıştırdığınızda belki su tutabilir; lakin o çatlak, ancak samimiyetin harcıyla, gözyaşının suyuyla kapanır.
Bizim irfan geleneğimizde "gönül yıkmak", Kabe’yi yıkmakla eşdeğer tutulmuştur. Bu sebeple bir gönlü tamir etmek, alelade bir nezaket kuralı değil, manevi bir inşadır. İnsan, özür dilerken karşısındakine "Sen benim nefsimden, gururumdan ve haklı olma ihtimalimden daha değerlisin." mesajını verir. Bu, egonun o sert kabuğunu kırmak ve içindeki insanı ortaya çıkarmaktır. "Haklı olmak" zehrinden kurtulup, "hakkaniyetli olmak" mertebesine erişmektir.

Velhasıl; özür dilemek alçalmak değil, bilakis tevazu kanatlarıyla yükselmektir. Hata yapan sadece "insan"dır; lakin o hatayı fark edip telafi etmeye çalışan, "insan-ı kâmil" olma yoluna girmiş bir yolcudur. Kibrin kalesine sığınanlar yalnızlaşırken, özrün o şifalı kapısını çalanlar gönüllerde taht kurar. Unutmayalım ki; eğilmek, gönül kırmaktan her zaman daha evladır.

ASABE

Bir yere veya bir şeye ait olmak, özgürlüğün kısıtlanması değil, aksine ruhun kök salarak gökyüzüne daha cesur uzanabilmesidir. Nasıl ki bir ağaç, kökleri toprağa ne kadar sıkı tutunursa fırtınalara o denli direnç gösterirse, insan da ait olduğu değerler bütünüyle hayata karşı dik durur. Bu his, karmaşık dünya düzeni içinde savrulan zihne atılmış görünmez bir çapadır. Bir şehre, bir melodiye, bir insana yahut bir davaya ait hissetmek; kişinin o "bütün" içerisindeki eksik parçayı tamamlaması gibidir. O parça yerine oturduğunda, zihindeki gürültü susar ve yerini "anlaşılmış olma"nın verdiği güvene bırakır. Çünkü ait olmak, aynı zamanda kabul görmektir; olduğun gibi, tüm kusurların ve erdemlerinle o bütünün vazgeçilmez bir zerresi sayılmaktır.
Ancak bu hissin en çarpıcı yanı, mekân ve zamandan münezzeh oluşudur. İnsan kilometrelerce uzaktaki bir coğrafyaya, hiç görmediği bir devre veya sadece zihninde yaşattığı bir ideale de derin bir aidiyet duyabilir. Bu durum, aidiyetin somut duvarlar arasında değil, kalbin ve zihnin derinliklerinde inşa edildiğini kanıtlar. Ait olamamak ne kadar büyük bir boşluk ve soğukluk yaratıyorsa, bir yere ait olduğunu bilmek de o denli ısıtır insanın içini. O bağ, kişinin kimliğini şekillendiren, ona bir tarih ve gelecek sunan en güçlü referans noktasıdır.

Neticede aidiyet; insanın kainattaki devasa yalnızlığına karşı geliştirdiği en soylu savunma mekanizmasıdır. Ne bir zincirdir ayağa vurulan ne de bir kafestir insanı hapseden. Bilakis aidiyet; uçurtmanın ipidir. İp ne kadar sağlam ve emin bir ele bağlıysa, uçurtma o kadar korkusuzca yükselir göklere. İnsan da ancak ruhunu bir yere ait hissettiğinde, kendi potansiyelinin zirvesine ulaşma cesaretini kendinde bulabilir.

Başarmalısın çünkü eğitim bireyin kendine olan inancını inşa ettiği bir süreçtir. Bir öğrencinin “Ben yapabilirim” demeyi öğrenmesi en az matematik formülleri ya da dil bilgisi kuralları kadar önemlidir. Sınıfta doğru cevabı bilip parmak kaldırmayan öğrenciler olur. Korkuları bilgilerini bastırır. Oysa cesaret öğrenmenin gizli anahtarıdır. Başarma çabası öğrencinin kendine güvenmesini sağlar ve bu güven hayatın her alanına taşınır.

Bir eğitimci olarak sıkça karşılaştığım bir başka durum da şudur. Öğrenciler başarısızlıktan çok başarısız olarak etiketlenmekten korkar. Yanlış yapınca “yapamayan” düşük not alınca “başarısız” ilan edildiğini düşünür ve korkar. Oysa eğitimde hata bir son değil bir başlangıçtır. Yanlışlar öğretmenin yol haritasıdır. Nerede durulması neyin tekrar edilmesi gerektiğini gösterir. Bu nedenle başarmalısın çünkü hata yapmaktan korkmadığın an gerçekten öğrenmeye başlarsın.

Başarmalısın çünkü emek ile sonuç arasındaki ilişkiyi en net öğreten yer okuldur. Çalışmadan başarı bekleyen öğrenci hayatta da sabırsız olur. Eğitim sabrın ve sürekliliğin değerini öğretir. Her gün biraz ilerlemek bir anda zirveye çıkmaktan çok daha kalıcıdır. Bir öğrencinin aylar süren çabadan sonra başardığı küçük bir kazanım onun karakterine işlenen büyük bir derstir.

Başarmalısın çünkü her öğrencinin yolu ve hızı farklıdır. Eğitim sistemi çoğu zaman herkesi aynı kalıba sokmaya çalışsa da gerçek hayatta bu mümkün değildir. Kimi öğrenci hızlı öğrenir ama çabuk vazgeçer kimi yavaş ilerler ama sonuna kadar gider. Bir eğitimci olarak benim için en kıymetli öğrenci en yüksek notu alan değil gelişim gösteren öğrencidir. Dünkü halinden bir adım ileride olan her öğrenci başarıyı tatmıştır.

Başarmalısın çünkü sen sadece bugünün öğrencisi değil yarının yetişkinisin. Bugün öğrendiğin disiplin sorumluluk ve mücadele duygusu yarın iş hayatında, aile ilişkilerinde ve toplumsal rollerinde karşına çıkacak. Eğitim sürecinde pes etmeyen bireyler hayat karşısında da daha dirençli olur. Bu yüzden sınıfta kazanılan her başarı hayata yapılan bir provadır.

Başarmalısın çünkü öğretmenler yalnızca anlatmaz inanır. Bir öğrencinin yapabileceğine inanmak eğitimcinin en büyük sorumluluğudur. Ama bu inancın karşılık bulabilmesi için öğrencinin de kendine inanması gerekir. Öğretmenin verdiği cesaret öğrencinin gösterdiği çabayla anlam kazanır. İşte o noktada gerçek eğitim gerçekleşir.

Son olarak şunu söylemek isterim. Başarmalısın çünkü bir gün sen de bir başkasının yolunu aydınlatacaksın. Belki bir öğrenciye belki bir arkadaşına belki kendi çocuğuna… O gün geriye dönüp baktığında denediğin ve vazgeçmediğin için kendinle gurur duyacaksın. Bir eğitimci olarak en büyük temennim şudur. Öğrencilerim başarılı olsun diye değil kendilerine inanan öğrenmekten vazgeçmeyen bireyler olsun diye başarsınlar.

Sessizlik düşer dilimden ağır ağır,
Kelimeler zihnimde yer değiştirir adeta.
Hepsi bir olur,
Yalnızlık ise hep ayrı kalır.

Ruhum, henüz gömülmemiş bir çocuk cesedi;
Kalbim, sahibini kaybetmiş bir mısra gibi
yalnızlık hep benimle o on altı yaşında. 
Sahi, hangimiz hâlâ hayatta?

Uyumadan önce yine bir mezar kazacağım,
toprağını gözyaşıyla ıslatcağım.
Çiçeklerim birer şiir,
Yalnızlığı mezara sokacağım.

Yoksa bir tabut mu
sessizce içeriye çağırıyor beni?

Eğitimli birey yalnızca bilgi sahibi olan değil aynı zamanda bilgiyi doğru yerde ve doğru şekilde kullanabilen kişidir. Karşılaştığı sorunlar karşısında ezberlenmiş kalıplara sığınmak yerine çözüm yolları üretebilir. Sorgulama becerisi gelişmiş bir insan duyduklarını ve gördüklerini olduğu gibi kabul etmez düşünür araştırır ve değerlendirir. Bu özellik bireyin hem özel hayatında hem de çalışma yaşamında daha sağlam adımlar atmasını sağlar.

Eğitim insanın kendini tanımasında da önemli bir rol oynar. Kişi ilgi alanlarını yeteneklerini ve sınırlarını eğitim süreci içinde keşfeder. Okunan bir kitap dinlenen bir ders ya da edinilen bir deneyim insanın iç dünyasında yeni kapılar açabilir. Bu sayede birey neyi sevdiğini ve hangi alanda kendini geliştirmek istediğini daha net görebilir. Kendini tanıyan insan ise hayatta daha bilinçli tercihler yapar ve mutsuzluk ihtimalini azaltır.

Toplumsal açıdan bakıldığında eğitim ortak yaşamın kalitesini yükselten en temel unsurlardan biridir. Eğitimli toplumlarda insanlar birbirlerini daha iyi anlar farklılıklara karşı daha saygılı davranır. Empati kurma becerisi gelişmiş bireyler sorunları çatışma yerine diyalog yoluyla çözmeye daha yatkındır. Bu da toplumsal huzurun ve güven duygusunun güçlenmesine katkı sağlar. Eğitim toplumun sessiz ama en etkili düzenleyicisidir.

Ayrıca eğitim değişen dünyaya ayak uydurabilmenin anahtarıdır. Bilgi hızla yenilenmekte meslekler dönüşmekte ve yaşam koşulları sürekli değişmektedir. Bu değişim karşısında ayakta kalabilen bireyler öğrenmeyi alışkanlık haline getirmiş olanlardır. Eğitim insana yalnızca mevcut bilgileri değil yeni bilgileri öğrenme cesareti ve yeteneğini de kazandırır. Bu yönüyle eğitim bireyin geleceğe hazırlanmasında vazgeçilmez bir araçtır.

Sonuç olarak eğitim yalnızca bireysel başarıyı değil toplumsal gelişimi de besleyen temel bir değerdir. Eğitime verilen önem aslında insana verilen değerin bir göstergesidir. Hayat boyu süren bir öğrenme anlayışı benimsendiğinde hem bireyler hem de toplumlar daha güçlü daha bilinçli ve daha umutlu bir geleceğe doğru ilerleyebilir. Bu nedenle eğitim her zaman korunması ve geliştirilmesi gereken ortak bir miras olarak görülmelidir.

Eskiden aşk, ağır ateşte pişen, demlendikçe lezzeti artan bir "tandır aşı" kıvamındaydı; şimdilerde ise ayaküstü yenen, çabucak tüketilen ve hazmı zor bir "fast-food" ürününe dönüştü. Dikkat buy'run; bugün insanlar, karton bardaklarda içip çöpe attıkları kahveler gibi tüketiyor sevdaları. Oysa eskiler, sevgilinin dudağının değdiği fincanı saklar, o porselendeki çatlağı bile hatıra sayardı. Biz, "kullan-at" kültürünü sadece eşyaya değil, insana da sirayet ettirdik. Bir insanı tanımak, anlamak ve onun ruhundaki düğümleri çözmek zahmetli gelince, "elektrik alamadım" bahanesine sığınıp, bir sonraki adaya geçiyoruz.

Örnekler can yakıcı ama hakikat... Eskiden aylar süren mektup bekleyişleri, vuslatın kıymetini artırırdı. Mürekkebin kâğıda dağılması bile bir duyguydu. Şimdi ise "mavi tik" olduğu hâlde gelmeyen o cevaplar, modern zamanın en büyük işkencesi oldu. İki insan, aynı masada, göz göze gelmek yerine, ellerindeki soğuk ekranların ışığında birbirine yabancılaşıyor. "Romantik" bir akşam yemeği, maşukun gözlerine bakmak için değil, takipçilere "ne kadar mutlu olduğumuzu" ispatlamak için organize ediliyor. Fotoğraf çekilip paylaşıldıktan sonra, o masaya yine derin bir sessizlik ve ruhsuzluk çöküyor.

Bu sığlıkta "emek" kelimesi tedavülden kalkmış durumda. Bir binayı inşa ederken temeline gösterilen özenin onda biri, ilişkilere gösterilmiyor. En ufak bir sarsıntıda, duvardaki bir çatlakta evi terk ediyoruz. Kimse "sıvayıp onaralım, bu hane bizim" demiyor; "daha yenisini, daha sorunsuzunu" arıyor. Hâlbuki aşk bir zanaattır; çıraklığını yapmadığın, çilesini çekmediğin, elini taşın altına koymadığın bir kapının ustası olamazsın.

Velhasıl; "düpedüz" yaşamak lazım aşkı. Filtresiz, efektsiz, yalansız... Vitrine oynamadan, kulise saklanmadan. Romantizm, pahalı hediyelerle satın alınan bir sus payı değil; fırtınalı havada o gemiyi terk etmeme iradesidir. Zira insan, tükettiği kadar değil, ürettiği ve yaşattığı kadar insandır. Aşk da tüketilecek bir meta değil, yaşatılacak bir mirastır.

Öğretmenlik mesleği zaman içerisinde bana şunları öğretti ki çocuklar  anlatılan dersten çok kendilerine nasıl davranıldığını öğrenirler. Sabırlıysak sabrı adilsek adaleti umutluysak umudu içselleştirirler. Bir öğretmenin sesi bazen bir çocuğun iç sesi olur. Sürekli eleştirilen bir çocuğa inandığınızı söylediğinizde o çocuk ilk kez kendine inanmaya başlar. Bir hatasını yüzüne vurmak yerine hatayla nasıl baş edileceğini gösterdiğinizde hayata dair çok daha büyük bir ders vermiş olursunuz.

Öğretmen olmak her çocuğun aynı yerden başlamadığını kabul edebilmektir. Kimisi derse tok gelir kimisi aç. Kimisi sevgiyle büyür kimisi sadece kurallarla. Sınıfta eşitliği sağlamak herkese aynı şeyi vermek değil herkesin ihtiyacı olanı fark edebilmektir. İşte öğretmenin vicdanı tam da burada devreye girer. Çünkü bazen bir çocuğun ihtiyacı olan şey bilgi değil anlaşılmaktır.

Okul bazı çocuklar için yalnızca bir bina değildir bazen hayata tutundukları tek daldır. Evinde sesini duyuramayan sokakta kendini güvende hissetmeyen çocuklar için öğretmen rol modelden çok daha fazlasıdır. Bazen bir anne şefkati bazen bir baba güveni bazen de sadece “yanındayım” diyen bir yetişkindir. Öğretmenin sınıftaki duruşu adaleti ve merhameti çocuğun dünyaya bakışını sessizce şekillendirir.

Elbette her öğrencinin hayatını kökten değiştirmek mümkün değildir. Ama zaten mesele bu değildir. Mesele bir çocuğun yoluna ışık olabilmektir. Bir yeteneğini fark edip cesaretlendirmek bir başarısını içtenlikle kutlamak düştüğünde elinden tutmak… Bu küçük dokunuşlar yıllar sonra bile hafızalarda canlı kalır. Çünkü çocuklar ne söylediğimizi değil onlara nasıl hissettirdiğimizi hatırlar.

Yıllar sonra bir öğrencinizin sizi hatırlayıp hatırlamaması önemli değildir. Asıl önemli olan hayata karşı duruşunda bir iz bırakabilmektir. Kendine güvenen başkalarına saygı duyan hata yapmaktan korkmayan bireyler yetiştirebiliyorsak en büyük başarı budur. Notlar unutulur sınavlar geçer ama bir öğretmenin verdiği umut kalır.

Bu yüzden her sabah sınıfa girerken kendime şu soruyu sorarım. Bugün hangi çocuğun hayatına farkında olmadan bile olsa küçük bir dokunuş yapabilirim? Çünkü biliyorum ki bazen bir öğretmenin attığı küçücük bir adım bir çocuğun bütün hayat yolculuğunu değiştirebilir.

 Bir öğretmen için akademik başarı kadar çocukların hayatına dokunabilmekte önemlidir.

Bizler, suyu membaından değil, bulanık nehirlerden içmeye çalışan şaşkın yolculara döndük. Hakikatin kendisi gönül hanemizde bir define gibi saklıyken, biz dışarının gürültüsünde, vitrinlerin sahte parıltısında huzur dileniyoruz. Ruhumuz, ait olduğu o ulvi makamdan koptuğu an, yeryüzünün tüm süsleri birer prangaya dönüştü. Lakin insan, körleşen gözleriyle bu esareti hürriyet sandı. Kabuğu cilalamaktan, öze inmeye vakit bulamadı.

Bir ağaç kökünden ayrıldığında nasıl kurursa, insan da manasından koptuğunda öyle çürür. Bugünün insanı, kalabalıklar içinde yalnız, kahkahalar içinde kederli ve varlık içinde yoksuldur. Çünkü kaybettiği şey, çarşıda pazarda satılan bir meta değil, bizzat kendisidir. Kendi hakikatine yabancılaşan bir ruh, dünyanın bütün atlaslarını dolaşsa da sıla hasreti bitmez. Zira gurbet, diyarlardan uzak kalmak değil; insanın kendi kalbine giden yolu unutmasıdır.

Her sabah aynaya baktığımızda gördüğümüz suret, acaba ruhumuzun ne kadarını yansıtıyor? Yoksa o suret de mi bize küs? Biz, başkalarının gözünde "biri" olmaya çalışırken, aslında "hiç" olduğumuzu unuttuk. Oysa öz, sessizlik ister; öz, sadelik ister; öz, bir teslimiyet ister. Biz ise gürültüye, şatafata ve kibre âşık olduk.

Velhasıl, ömrümüz bir serap peşinde koşmakla tükeniyor. Çöllerde su arıyoruz, oysa su biziz, testi biziz, okyanus biziz... Ama ne yazık ki, özünden kopan insan, hazine sandığının üzerinde oturup dilenen bir fukara gibi, ömrünü yokluk içinde tamamlıyor.

Dönüp de kendine bakamayanın, dünyayı görmesi ne mümkün...

Ve işte o an fark edersin…
Her gün sessizce mücadele eden insanların taşıdığı görünmez yükleri;
Bir adımı bile hazine gibi saklayan, nefesini bile savaşarak alan yürekleri.

“Ömrüm, kırık bir dal gibi
Rüzgârın önünde eğilir bazen.
Ama bilirim…
En sessiz acıyı taşıyanlar,
En çok ışığı hak edenlerdir.”

Bugün, görmezden gelinen kalpleri fark etme günü olsun.
Yalnız bırakılmış umutlara omuz verelim;
Birlikte güçlenelim, birlikte iyileşelim

Bu kabulleniş, bir yenilgi nidâsı değil aslında. Daha çok, bir fırtınanın ortasında durup, rüzgârın yönünü değiştiremeyeceğimi idrak etmek. Hani o dipsiz kuyuya düşerken, dibi beklemek yerine, düşüşün kendisini kabullenmek gibi… Her bir kemiğim, kırılırken bir gerçeği fısıldadı kulağıma. Kimi, "Bu dünya senin sandığın gibi değil," dedi. Kimi, "Adalet bazen kördür, bazen sağır," diye haykırdı. En acısı ise, "Beklediklerin gelmez, beklediklerin gitmez," diyerek kalbimin tam ortasına saplandı.

Melankoli, benim için bir süs değil, bir yaşam biçimidir. Bu kırıklar, o melankolinin en derin notalarını çalıyor şimdi. Her kabulleniş, bir vedadır aslında. Bir hayale veda, bir umuda veda, bazen de bir "ben"e veda. Kırk kemiğimi kıran bu kabulleniş, o veda marşını ruhumda bir orkestra gibi yankılatıyor. Sessiz, derinden gelen, içime işleyen bir ağıt…

Felsefenin derin sularında boğulurken, bu kabulleniş bir can simidi miydi, yoksa beni daha da dibe çeken bir ağırlık mı?

Bilmiyorum. Bildiğim tek şey, artık o eski "ben" yok. Direnen, isyan eden, "Neden?" diye haykıran o delikanlı, yerini sessiz bir tefekküre bıraktı. Ama bu sessizlik, bir pes edişin değil, belki de yeni bir idrakin başlangıcıydı. Kırık kemiklerim, şimdi yeni bir yolculuğa çıkmaya hazırlanan bir geminin enkazı gibi. Enkaz bile olsa, bir zamanlar büyük bir gemiydi.

İlahi boyutu ise bambaşka bir tecelli. Hani o "varoluş" denilen muammaya anlam ararken, "kader" denen o büyük denklemin karşısında durmak... Bir kabulleniş, aynı zamanda bir teslimiyettir. Kırılan her kemik, bir nevi "benim iradem değil, senin iraden" demenin bedelidir. İsyanın bittiği yerde başlar teslimiyet. Ama bu teslimiyet, acziyetten değil, belki de mutlak bir gücün karşısında, kendi acizliğini kabullenmenin getirdiği o ilahi huzurdur.

Kırk kemiğimi kıran bu kabulleniş, beni daha zayıf kılmadı. Bilakis, kırılabilecek her şeyin kırıldığını, en dip noktanın artık bir başlangıç olduğunu öğretti. Şimdi, o kırıkların arasından sızan bir ışık var. Küçük, belli belirsiz ama var. Belki de yeniden inşa edilecek bir "ben"in, o yepyeni varoluşun ilk aydınlığı… İşte o ışık, benim içimdeki sönmeyen yaşama umudu. Ve biliyorum ki, bu kırıklar, bir gün beni daha sağlam kılacak. Çünkü hiçbir şey, kırılmadan gerçek manada "var" olamaz.

Görmezden Gelinen Bir Gerçeklik

Bir çocuk her sabah çantasını toplarken aslında sadece defterlerini kitaplarını değil kırılmış incinmiş ya da korkuyla örselenmiş kalbini de topluyor. Okulun kapısından içeri adım attığında matematik dersinden önce çözmesi gereken bambaşka bir problemle karşılaşıyor.
“Bugün kim bana ne yapacak?”

Akran zorbalığı yalnızca fiziksel bir mesele değildir. Bazen yere itilen bir omuz bazen kulağa fısıldanan bir lakap bazen de sosyal medya ekranında görülen küçültücü bir yorum olur. Fiziksel yaralar zamanla iyileşir fakat kelimelerin açtığı görünmez kesikler çoğu zaman yıllarca kapanmaz ve çocuğun dünyasında derin izler bırakır.

Zorbalığın Kaynağı Güç İhtiyacı mı, Güçsüzlük mü?

Görünenin aksine zorbalık çoğu zaman bir güç gösterisi değildir. Tam tersine güçsüzlük ve değersizlik hissinin dışa durumudur. Sevgi görmeden büyüyen duygularını ifade etmeyi bilmeyen ya da kendini yetersiz hisseden çocuklar değersizlik duygusunu gizlemek için başkalarını inciterek varlık göstermeye çalışabilirler.

Bu durum zorbalığı haklı çıkarmaz ancak anlamadan çözmek yalnızca sorunu görünmez bir çukurun içine itmek olur. Zorbalığın ardındaki psikolojik yapıyı görmek iyileştirici adımların ilk basamağıdır.

Okulların Sessiz Çığlığı

Okul koridorları aslında birer toplumsal laboratuvardır korkuların mutlulukların güç savaşlarının ve görünmez mücadelelerin yankılandığı alanlardır.
Ne yazık ki bazı okullarda hâlâ “çocuklar kendi arasında halleder” anlayışı hâkim. Oysa bu bakış açısı sorunu çözmek bir yana daha da derinleştirerek yayılmasına sebep olur.

Öğretmenler rehberlik servisi yönetim ve aile hepsi bu sorunun çözümünde bir zincirin halkaları gibidir. Bir halka kırıldığında sistemde boşluk oluşur ve zorbalık tam da bu boşluklardan sızar.

Ailenin Rolü Görmek mi, Görmezden Gelmek mi?

Akran zorbalığını yalnızca okulun sorunu olarak görmek doğru bir yaklaşım değildir. Evdeki atmosfer ve aile tutumları bu tablonun temel belirleyicilerindendir. Çocuğun eve geldiğinde “Bugün kimse bana kötü davranmadı” diyebilmesi aslında evdeki güvenli iletişim ikliminin yansımasıdır.

Birçok çocuk bazen yaşadığı acıyı anlatacak cesareti bulamaz.
Ağlama, Abartıyorsun, Büyütme, Seni kimse üzemez gibi niyetinde iyi ama etkisinde yıpratıcı cümleler çocuğun kendi duygularını küçümsemesine neden olur. Zamanla çocuk incindiğini söylemenin bile “Yanlış” olduğuna inanır. Oysa bazen çözüm bir nasihatte değil dinleyen bir kulakta yargılamayan bir yüzde güven veren bir sarılışta gizlidir. Belki de zorbalığın en büyük panzehri çocuğun kendini değerli dinlene ve anlaşılmış hissetmesinde gizlidir
 

 Sessizlikten Dayanışmaya

Akran zorbalığıyla mücadelede ilk adım bu sessiz çığlığı duymaktır. Çocukların yalnız olmadığını hissettiren bir okul kültürü empatiyi önceleyen bir aile yapısı ve iletişimi güçlendiren toplumsal bilinç bu sorunu çözümünde etkili olacaktır. Öğretmenlerin duyarlı yaklaşımı rehberlik servislerinin aktif çalışması ailelerin çocuğun duygularını ciddiye alması ve en önemlisi çocukların birbirlerine karşı empati geliştirmesi sorunun temelini sarsar. Zorbalık bir kader değildir. Yeter ki toplum olarak kulaklarımızı açalım, gözümüzü kaçırmayalım ve çocuklarımızın kalbinde taşıdığı o görünmez yükü hafifletmek için sorumluluk alalım.

Birçok araştırma ekran maruz kalan çocukların hem olumlu hem de olumsuz yönleri olduğunu ortaya koyuyor. Fakat ne yazık ki uygulamada sıkça karşılaştığımız tablo dengenin çoğu zaman olumsuzdan yana kaydığı yönünde. Özellikle kontrolsüz amaçsız ve aşırı ekran kullanımı öğrencilerin akademik başarılarında belirgin düşüşlere yol açabiliyor.

Öncelikle ekranların sunduğu hızlı geçişli görüntüler ve sürekli değişen uyaranlar öğrencilerin dikkat süreleri üzerinde ciddi bir baskı oluşturuyor. Bir derste 40 dakika boyunca aynı konuya odaklanması beklenen bir çocuğun saniyeler içinde yenilenen sosyal medya akışına alışmış olması dikkat sağlayabilmesini zorlaştırıyor. Bu durum ders çalışırken sık sık bölünmelere zihnin dağılmasına ve bilgiyi uzun süre akılda tutamama gibi sorunlara yol açıyor. Dikkatin parçalanması öğrenme verimini düşüren en önemli faktörlerden biri olarak karşımıza çıkıyor.

Bir diğer önemli etki ise uyku düzeniyle ilgili. Ekrana bakarak geçirilen saatler özellikle akşam saatlerine sarkıyorsa mavi ışığın uyku hormonlarını baskılaması sonucu öğrencilerin uykuya dalma süresi uzuyor. Ertesi gün uykusuzlukla başlayan okul maratonu ise hem zihinsel hem duygusal yorgunluğa neden oluyor. Uykusuz bir öğrencinin matematikte problem çözmesini dersi dikkatli dinlemesini ezber yapmasını veya yaratıcı düşünmesini beklemek elbette gerçekçi değil. Dolayısıyla ekran kullanım alışkanlıkları öğrencinin bilişsel performansına doğrudan etki eden bir faktöre dönüşüyor.

Ekranın zaman yönetimi üzerindeki etkisi de göz ardı edilemez. Birçok öğrenci için “Sadece 10 dakika bakacağım” diye açılan bir video fark edilmeden 1 saatlik bir zaman dilimine dönüşebiliyor. Bu durum ders çalışma programlarını aksatıyor ve öğrencilerin çalışma disiplinini zedeliyor. Özellikle ergenlik döneminde öz denetimin tam gelişmediği düşünülürse ekranların zaman çalan yönü daha da belirgin hâle geliyor.

Ancak tüm bu olumsuzluklara rağmen teknoloji ve ekran kullanımının tamamen kötü olduğunu söylemek de haksızlık olur. Çünkü bilinçli ve amaca uygun ekran kullanımı akademik süreci ciddi ölçüde destekleyebiliyor. Çevrim içi eğitim platformlara erişilebilir bilgi kaynakları etkileşimli öğrenme araçları görsel-işitsel materyaller öğrencilerin öğrenme deneyimini zenginleştiriyor. Özellikle farklı öğrenme stillerine sahip öğrenciler için dijital içerikler büyük bir avantaj sağlıyor. Görsel öğrenen bir öğrenci için bir matematik konusunun videoyla anlatılması veya bir tarihi olayın animasyonla gösterilmesi ezberden çok anlamaya dayalı ve kalıcı bir öğrenme sağlıyor.

Bugünün öğrencileri için dijital okuryazarlık da artık vazgeçilmez bir beceri. Ekran kullanımının doğru yönlendirilmesi öğrencilerin araştırma yapma analiz etme içerik üretme gibi akademik becerilerini geliştirebiliyor. Fakat anahtar nokta burada saklı “Doğru yönlendirilmesi.”
Yani teknolojinin eğitimde bir avantaja dönüşebilmesi için öğrencilerin bilinçli kullanım alışkanlıkları kazanması şart.

Sonuç olarak ekrana maruz kalan öğrenciler ile akademik başarı arasındaki ilişki siyah-beyaz değil gri alanlarla dolu bir denge meselesi. Ekranı tamamen hayatın dışına itmek mümkün değil belki de gerekli de değil. Ancak ekran süresinin niteliği amacı ve kontrolü sağlanmadığı sürece öğrencilerin akademik ve zihinsel gelişimi olumsuz etkilenmeye devam edecektir.

Ebeveynlere öğretmenlere ve hatta öğrencilere düşen görev açık Teknoloji bir tehdit olarak görmek değil, doğru kullanıldığında güçlü bir eğitim aracına dönüştürecek farkındalığı oluşturabilmektir.

Dijital çağda başarı ekrandan uzaklaşmakla değil ekranla sağlıklı bir ilişki kurmakla mümkün olacak.

Bugün parkta oynayan çocukları izlediğimizde paylaşmanın doğuştan gelen bir özellik olmadığını çok net görebiliriz. Bir çocuğun oyuncak arabasını sıkı sıkıya tutuşu “Benim!” diye bağırırken gözlerinde beliren o kararlılık aslında içgüdüsel bir sahiplenme davranışıdır. Fakat zaman geçtikçe çevresinden gördükleriyle ve model aldığı yetişkinlerle bu davranışın değiştiğine şahit oluruz. “Birlikte oynayalım mı?” demeyi öğrenen çocuk yalnızca bir cümle kurmaz sosyal dünyanın kapısını aralar.

Peki bu dönüşüm nasıl gerçekleşir? İşte burada ailelerin rolü tartışılmaz bir önem taşır. Çocuk için hayatın ilk sahnesi evdir. Sofrada paylaşılan ekmek kardeşle ortak kullanılan oda bir büyüğe uzanan yardım eli… Tüm bu davranışlar çocuğun zihninde ve kalbinde iz bırakır. Çünkü çocuk yetişkinlerin söylediklerinden önce onların davranışlarını kopyalar. “Paylaşmak güzeldir” demek önemlidir  ama paylaşmayı bizzat yaşamak ve yaşatmak çok daha öğreticidir.

Aileler çoğu zaman iyi niyetle çocuk paylaşmakta zorlanınca hemen müdahale eder: “Hadi ver arkadaşına.” Oysa paylaşmanın gerçek anlamını kavrayabilmesi için çocuğun kendi kararını verebilmesi gerekir. Biraz düşünmesi bazen duraksaması hatta kimi zaman paylaşmak istememesi bile gelişim sürecinin doğal bir parçasıdır. Çocuk paylaşmanın bir görev olmadığını aksine sevgiyle yapılan bir davranış olduğunu hissederse ona değer yükler. Zorla paylaştırılan oyuncak empatiyi öğretmez sadece itaat etmeyi öğretir.

Unutmamak gerekir ki paylaşmak yalnızca somut nesnelerle ilgili değildir. Çocuklar duygularını, düşüncelerini hayal kırıklıklarını sevinçlerini de paylaşmayı öğrenmelidir. Bir çocuğun eve geldiğinde yaşadığı bir olayı anlatabilmesi üzüldüğünü söyleyebilmesi ya da bir başarıyı coşkuyla anlatması da paylaşmanın bir parçasıdır. Duygusal paylaşımı gelişen çocuk iç dünyasını tanır kendini ifade edebilme becerisi kazanır ve bu beceri yaşam boyu karşısına çıkan hemen her kapıyı açar.

Bugün toplumda karşılaştığımız pek çok sorunun temelinde empati eksikliğinin yattığını söylüyoruz. Peki empati nerede doğar? İşte tam da çocuklukta… Kendi oyuncağını paylaşan bir çocuk aslında arkadaşının sevincini de paylaşır. Birlikte oynadığı oyun işbirliğini öğretir. Oyun sırasında yaşanan küçük anlaşmazlıklar uzlaşma kültürünün ilk adımıdır. Ve tüm bunlar ileride vicdanı güçlü başkalarının haklarına saygı duyan bireylerin yetişmesine zemin hazırlar.

Eğitimcilerin de bu süreçte büyük bir payı var. Okullarda yapılan grup etkinlikleri ortak proje çalışmaları ya da takım oyunları paylaşma kültürünü besler. Bir sınıfın aynı anda tek bir boya setini kullanmaya çalışması bile başlı başına sosyal bir öğrenme deneyimidir. Öğretmen paylaşmayı hatırlatan bir sessiz rehber olduğunda çocuklar bu davranışı içselleştirir.

Toplum olarak da çocuklara sunduğumuz rol modeller büyük önem taşıyor. Trafikte birbirine yol vermeyen kamusal alanlarda “önce ben” diyen en küçük anlaşmazlıkta tartışmayı büyüten yetişkinlerin davranışları çocuklara ne yazık ki olumsuz örnek teşkil ediyor. Oysa çocukların paylaşmayı öğrenebilmesi için önce yetişkinlerin paylaşmayı hatırlaması gerekiyor. Çünkü toplumun aynası çocuk değildir çocuk, toplumun  kendisidir.

Paylaşmayı öğretmek çocukların karakterini güçlendirdiği kadar geleceğe dair umutlarımızı da yeşertir. Bir çocuğun elindeki oyuncağı uzattığı o küçücük an belki de yarının daha adil daha anlayışlı daha dayanışmacı bir dünyanın habercisidir.

Ve işin en can alıcı tarafı şu Çocuklara paylaşmayı öğretmek istesek de istemesek de onlar bizim yaşadıklarımızı izleyip öğreniyorlar. Bu nedenle asıl soruyu kendimize sormalıyız

Biz yetişkinler olarak çocuklara nasıl bir paylaşma kültürü miras bırakıyoruz?

Kahraman olmadığımsa aşikâr.

Ne yazık ki üstün yeteneklerim de yok.

Herkes kadar, hatta daha fazlası kadar sıradanım.

Sizin de anlamamanız normal.

Seçilmemiş olmam benim meselem değil,

Kahraman olmak da benim elimde değil.

Ancak seçilmiş gibi yaşamamak için bir sebebim yok.

Her gün özel, her gün mucizelerle dolu.

Sihir yapamıyorum diye

Kalemimi sallamaktan vazgeçmeyeceğim de aşikâr!

Kimse büyülenmeyecek belki,

Ama ben yine de yazacağım.

Evet, seçilmediğim doğrudur.

Ben seçilmiş kişi değilim.

Üzücü olsa da tarihin tozlu sayfalarında

Bir hiç gibi yok olup gideceğim.

Bırakın bari şu üç günlük dünyada

Seçilmiş gibi havalarda yaşayayım,

Özel hissedeyim.

Bırakın, dünyanın en iyi yazarı edaları sergileyeyim.

Alkışlamanızı beklemiyorum, yok böyle bir beklentim.

Burun kıvırmayın yeter.

Haddime değil ama

Siz de seçilmemiş olabilirsiniz.

Seçilmiş edaları yapın.

Üç günlük dünya be!

Yap kendine bu güzelliği.

Kahraman ol, bir hayata dokun.

Seçilmiş kişi ol, bir yetimi doyur.

Üstün yetenekli ol, bir şiir yaz.

İnsan ol be, insan!

İnsan gibi yaşa

Ve asla sıradanlığı kabul etme.

Bununla birlikte gelecek

Yalnızlıkla nasıl başa çıkarsın…?

Dedim ya, benim özel yeteneklerim yok.

Bunun sırrını nasıl vereyim ben sana?

Edebiyatı çoğu zaman estetiğin, yani "güzel olanın" korunaklı bir sığınağı olarak düşünürüz. Kelimelerin en zarif dizilimi, duygunun en lirik ifadesi...

Peki ya edebiyat, bu korunaklı sığınak olmaktan çıkıp bir "cephe"ye dönüştüğünde ne olur?

Kelimeler estetik bir haz aracıyken, bir anda varoluşsal bir mücadelenin "silahı" haline geldiğinde, elimizde tuttuğumuz şeyin adı hâlâ basitçe "edebiyat" mıdır?

Necip Fazıl külliyatının kapısını araladığımızda, karşımızda duranın sadece bir dil virtüözü olmadığını hemen fark ederiz. Elbette, "Kaldırımlar"daki o sarsıcı teknik, heceyi bir çelik yay gibi gerip bırakmasındaki ustalık... Sadece bunlarla yetinmiş olsaydı bile, adı yine devlerin yanına yazılırdı.

Ne var ki, Necip Fazıl'da 'estetik' hiçbir zaman nihai amaç mertebesine yükselmemiştir; o, daha ziyade, bir 'araç' olarak işlev görür. Peki neyin aracı? Belki de tam burada, felsefe, o bildik edebi metnin kapısını zorlayarak içeri sızar. Onun anladığı felsefe: Batı'nın akademik koridorlarındaki soyut bir düşünce jimnastiği değil, bizzat "çile"nin, o "metafizik ürperti" dediği şeyin kendisidir. "Ben kimim?", "Nereden?", "Nereye?"... Bu en temel, en yakıcı soruların peşine düşmektir.

Kısacası, Kısakürek'in kalemi, bu felsefi arayışın, o "Mutlak Hakikat" dediği şeye duyduğu şiddetli ve uzlaşmaz bir arzunun dışavurumundan ibarettir.

Felsefeyi onun metinlerinde bir süs, sonradan eklenmiş bir entelektüel çeşni sanmayın. O, binayı ayakta tutan çimentonun ta kendisidir. 'Çile'deki şiirlerin çoğu estetik bir keyfiyetten değil, felsefi bir sancıdan doğmuştur. "Reis Bey"i düşünün; "merhamet" kavramının adeta bir otopsisidir. Ya da "Bir Adam Yaratmak"; varoluşsal bir krizin sahneye konmuş en net, en acımasız halidir.

Burada durup sormak gerekir: Felsefenin bu denli baskın, bu denli hükmeden bir rolde olması, edebiyatın o narin yapısını zedeler mi?

Genellikle, edebiyatı felsefi bir tezin "sözcüsü" yapmak, eserin estetik kanatlarını kırar. Fakat Necip Fazıl, bu tehlikeli eşiği farklı bir yolla aşar, sanki.

O, felsefeyi "anlatma" zahmetine girmez, onu doğrudan "yaşatır". Düşünceyi, buz gibi bir mantık dizgesi halinde önümüze koymaz; aksine, bir volkan gibi patlayan, yakıcı, derimizi soyan bir duyguya dönüştürür. Onun şiirindeki 'düşünce' bu yüzden hissiz bir akıl yürütme değil, 'hisseden bir akıl'dır.

Birçok şair, kelimelerle "OYNAR". Necip Fazıl ise kelimelerle "DÖVÜŞÜR". Çünkü onun için mesele, güzel bir dize kurmanın çok ötesinde, o dizenin bir "dava"ya hizmet etmesidir.

Nihayetinde, Necip Fazıl'da felsefe, edebiyata sadece bir 'omurga' vermemiştir; aynı zamanda onu bir 'dava'nın, bir 'fikir' ve 'inanç' mücadelesinin sarsılmaz kalesi yapmıştır. Felsefe, onun eserlerine sadece derinlik değil, aynı zamanda ağır, tok bir 'yön' kazandırmıştır. Belki de onu asıl nadir kılan, estetikten ödün vermeden 'fikri' bu denli güçlü söyleyebilen o 'dava' şairliğidir.

Özellikle sosyal medya bataklığına baktığımızda, ne demek istediğim çok daha net anlaşılacaktır. Toplum olarak teknolojiye bu kadar alışmışken, “teknolojiden tamamen uzaklaşalım” demek elbette akıl kârı değil. Ancak teknolojiyi bilinçli bir şekilde kullanmayı öğrenmek ve öğretmek, hepimizin vatandaşlık görevi olmalıdır.

Yeni yetişen genç nesillere örnek olmalı, onları teknolojiyi faydalı, üretken ve bilinçli amaçlarla kullanmaya teşvik etmeliyiz. Bir gazeteci olarak sosyal yaşamda yaptığım gözlemler maalesef iç açıcı değil. Sanal bahis, sanal fuhuş ve sosyal medya bağımlılığı her geçen gün artıyor. Her gün yenilenen bahis siteleri, insanları kendi bataklıklarına çekmek için türlü yöntemler deniyor. Bu tehlikelere karşı bilinçli olmalı, hem kendimizi hem de toplumu korumalıyız. Vatandaş olarak bizler kendi önlemlerimizi almaya gayret etmeliyiz. Devlet zaten bu konuda çalışmalarını sürdürüyor. Aldığımız bireysel önlemler ve devletin teşvikleriyle, toplumumuzu bu teknolojik çürümeye karşı koruyabiliriz.

“Peki vatandaş olarak biz ne yapabiliriz?” diye sorabilirsiniz. En basit tedbir olarak, zaruri ihtiyaçlarımız dışında teknoloji kullanımını kısıtlayabiliriz. Bununla birlikte;

Sosyal medyada geçirdiğimiz zamanı azaltabilir,

Kitap okuyabilir,

Spor yapabilir,

Ailemize ve arkadaş çevremize daha çok vakit ayırabilir,

Kültürel etkinliklere, tiyatrolara, seminerlere katılabiliriz.

Sanal bahis gibi kötü alışkanlıklara karşı hem kendimizi hem de çocuklarımızı korumak adına bilinçlendirme eğitimleri almalıyız. Unutmamalıyız ki, toplumun geleceği bireylerin bilinç düzeyiyle şekillenir. Teknolojiyi doğru kullanan bir toplum, hem kültürel hem de ahlaki olarak daha sağlam temeller üzerinde yükselecektir.

Sınav döneminde öğrencilerin üzerindeki baskı zaten oldukça fazladır. Dersler denemeler hedefler ve beklentiler arasında sıkışan bireyler  çoğu zaman kendi potansiyellerini sorgulamaya başlar. İşte tam da bu noktada ailelerin tutumu devreye girer. Bir öğrencinin en büyük desteği arkasında koşulsuz güven duyan bir aile olduğunu hissetmesidir.

Ailenin görevi yalnızca “daha çok çalış” demek değildir. Asıl görevi öğrencinin duygusal ihtiyaçlarını fark edebilmesi moralini yüksek tutulması  her şeyden önemlisi onun değerini yalnızca sınav sonuçlarına bağlamamasıdır. “Seninle gurur duyuyorum” cümlesi bir öğrencinin motivasyonunu en az birkaç saatlik ders çalışması kadar artırabilir.

Ne yazık ki bazı aileler iyi niyetle bile olsa çocuklarını sürekli başka öğrencilerle kıyaslar. “Komşunun oğlu şu kadar net yapmış sen neden yapamadın?” gibi cümleler öğrencinin kendine olan güvenini sarsar. Bu tür karşılaştırmalar çocuklarda değersizlik hissi ve kaygı yaratır. Oysa her öğrencinin öğrenme hızı ilgisi ve potansiyeli farklıdır. Ailelerin bu gerçeği kabullenmesi hem çocukla olan iletişimi güçlendirir hem de başarıya giden yolu kolaylaştırır.

Sınav sürecinde ailelerin dikkat etmesi gereken bir diğer nokta da destekleyici bir ortam yaratmaktır. Sessiz düzenli bir çalışma alanı sağlıklı beslenme alışkanlıkları ve düzenli uyku düzeni zihinsel performans üzerinde doğrudan etkilidir. Aynı zamanda aile içindeki huzurlu bir atmosfer öğrencinin odaklanma gücünü artırır.

Birçok uzman sınav başarısının yalnızca akademik bilgiyle değil psikolojik dayanıklılıkla da yakından ilişkili olduğunu vurguluyor. Bu dayanıklılık ise en çok aile içinde gelişir. Çocuğuna güvenen onu koşulsuz seven başarısızlık durumunda dahi destek olmaya devam eden bir aile çocuğun içsel gücünü besleyerek başarı yolculuğunun kapısını aralar.

Unutulmamalıdır ki sınav bir son değil; sadece bir basamaktır. Hayatın pek çok alanında olduğu gibi eğitimde de önemli olan düşmekten çok düştükten sonra kalkabilmektir. Ailenin sevgi dolu yaklaşımı çocuğun her başarısızlıkta yeniden deneme cesaretini bulmasını sağlar.

Sonuç olarak sınav sürecinde ailenin rolü yalnızca akademik destek değil aynı zamanda psikolojik  destektir. Aileler çocuklarının potansiyeline inanmalı süreci bir yarış olarak değil bir yolculuk olarak görmelidir. Çünkü başarı bilgiyle olduğu kadar sevgiyle güvenle ve anlayışla da büyür.

Hiçbir sınav bir son değil aksine başarı yolculuğunda açılması gereken birer kapıdır.

Sorumluluk bilinci kazandırılan bir çocuk, geleceğe umut taşır.

Günümüzün en kışkırtıcı sorusu belki de budur: Yapay zekâ şiir yazabilir mi?

Teknik açıdan bakıldığında, cevap net bir "evet"tir. Bir yapay zekâ modeline, dünya edebiyatının tüm şaheserlerini, milyonlarca dizeyi, her türlü vezni, kafiye şemasını ve edebi sanatı "öğretebilirsiniz". Sonuç? Sizden bir sonet ister, kusursuz bir İtalyan veya İngiliz usulü sonet yazar. Bir gazel ister, aruzun kalıplarını milimetrik bir ustalıkla uygular. Serbest nazımda, en karmaşık imgeleri şaşırtıcı bir akıcılıkla bir araya getirebilir.

Yapay zekâ, dilin matematiksel yapısını çözmüş bir virtüözdür. Kelimelerin hangi kelimelerle yan yana gelmeyi "sevdiğini", hangi sıfatın hangi ismi "parlattığını" istatistiksel olarak bilir. Bu açıdan, teknik yeterliliği tartışmasızdır.

Ancak şiirin asıl meselesi teknik değil, "duygu"dur. İkinci ve daha derin soru burada başlar: Yapay zekâ, yazdığı şiirdeki duyguyu ne kadar "hisseder" ve "hissettirebilir"?

İşte burada makas açılır. Yapay zekâ, "hüzün" kelimesinin geçtiği milyarlarca metni analiz etmiştir. Hüznün genellikle "yağmur", "sonbahar", "yalnızlık" ve "geçmiş" gibi kelimelerle birlikte kullanıldığını bilir. Bu bilgiyi kullanarak "hüzünlü" bir şiir inşa edebilir. Ancak yapay zekâ, bir pencerenin önünde oturup yağmuru izlerken boğazına oturan o yumruyu, o fiziksel ağırlığı deneyimlememiştir. Aşkı bilir ama âşık olmaz. Ayrılığı analiz eder ama terk edilmenin acısını çekmez.

Yapay zekânın yarattığı duygu, bir simülasyondur; yaşanmış bir tecrübenin ifadesi değil. Okur olarak biz, o kusursuz dizelerde bir duygu bulabiliriz, çünkü metin, bizdeki yaşanmışlıkları tetikler. Yani yapay zekâ şiir yazdığında, duygu "yazanda" değil, "okuyanda" ortaya çıkar. O, sesi olmayan bir yankıdır.

Gelelim nihai soruya: Tüm bunlar ışığında, yapay zekâdan bir "şair" olur mu?

Cevabım, tüm teknolojik ilerlemeye rağmen, net bir "HAYIR"dır.

Şiir yazmak ile şair olmak arasında derin bir fark vardır. Şiir yazmak bir eylemdir; kelimeleri belirli bir estetik düzende sıralamaktır. Yapay zekâ bunu mükemmel bir "zanaatkâr" gibi yapabilir.

Ancak "şair olmak" bir eylem değil, bir (varoluş) biçimidir.

Şair, dünyayı algılayan bir bilinçtir. Şuurdur işin özünde. Dünyadan aldığı veriyi (gördüğü bir gün batımını, hissettiği bir ihaneti) kendi benzersiz ruhsal filtresinden geçiren ve bunu ifade etme zorunluluğu hisseden kişidir. Şairin şiiri bir tercihten çok, bir mecburiyetin, bir taşmanın ürünüdür. Şair, o şiiri yazmasa "hasta olacak" kişidir.

Yapay zekânın ise bir "bilinci", "yaşantısı" veya "ifade etme zorunluluğu" yoktur. O, bir komut bekler. Dünyayı deneyimlemez, sadece hakkında yazılanları işler. Onun ilhamı "veri", şairin ilhamı "hayat"tır.

Yapay zekâ, gelmiş geçmiş en yetenekli dil öğrencisi olabilir. En usta taklitçi, en kusursuz teknik direktör olabilir. Ancak şiirin kalbi, o kusursuz teknikte değil, şairin kusurlu, acı çeken, sevinen, yani yaşayan ruhunda atar.

Yapay zekâ bize şiirin neye benzediğini gösterebilir, ama bir şairin ne hissettiğini asla. O, bir ilham perisi olabilir, bir araç olabilir, hatta belki bir rakip bile olabilir; ama "asla" kalemi kendi kanına batıran bir "şair" olamaz !

Bir çocuğun gözlerindeki ışıltıyı fark eden ışıltıyı büyüten ve onu bilgiyle besleyen kişi öğretmendir. Sınıfın dört duvarı arasında başlayan yolculuk aslında bir ömür süren bir öğrenme yolculuğunun kapısını açar. Öğretmen,bu yolculuğun hem rehberi hem de yol arkadaşıdır.

Günümüz dünyasında öğretmenlik mesleği birçok zorlukla karşı karşıya. Teknolojinin hızla geliştiği ve değiştiği bilgiye ulaşmanın saniyeler sürdüğü bu çağda öğretmenin rolü değişmiş sadece öğreten değil, bilgiye ulaşmayı öğreten eleştirel düşünmeyi geliştiren bir rehbere dönüşmüştür. Bu da öğretmenlik mesleğini daha da kıymetli kılmaktadır.

Bir öğretmenin bir öğrencinin hayatına dokunuşu bazen bir gülümsemenin sıcaklığı bazen de bir inancın yeşermesiyle ölçülür. Öğretmenlik sonuçları yıllar sonra ortaya çıkan bir sanat çalışmasıdır.

Toplum olarak öğretmenlere olan borcumuzu sadece onlara Öğretmenler Gününde çiçek vermekle sınırlandırmamalıyız. Öğretmenlerin emeğine sabrına özverisine her gün değer vermek onlara saygı duymak mesleklerinin itibarını korumak hepimizin ortak sorumluluğudur.

Unutulmamalıdır ki bir ülkenin geleceği sınıflarda şekillenir. O sınıflarda umut tohumları eken bilgiyle yoğuran sevgiyle büyüten öğretmenler varsa o ülkenin yarınları da aydınlıktır.

Sevgiyi Bilgiyle Yoğuran Bir Öğretmen

Büyüdükçe öğrendim.
Şiirler, türküler hassas kalplerin sığınağı
Oysa Babamın sesiyle tanıştım 
‘’MİHRİBAN’’ türküsüyle
Gerçek sevgiyi de babamla öğrendiğim gibi

Büyüdükçe anladım.
Ne kimse babam, nede kimse çıkarsız sevda peşinde
Bu çıldırtan denge içerişinde 
Türkülere, şiirlere birde babama sarıldım.

Kalemimse en büyük yoldaş.

 Sevgi ve Güven Temelli Bir İlişki Kurmak

Eğitimin ilk adımı, çocuğun kendisini güvende hissettiği bir ortam yaratmaktır. Çocuk, sevildiğini ve kabul edildiğini hissettiğinde çevresini  ve dünyayı daha rahat keşfeder , hata yapmaktan korkmaz  aile içerisinde güven duygusu, çocuğun özgüveninin temelini oluşturur. Bu nedenle, ebeveynlerin koşulsuz sevgi göstermeleri, çocuğun duygusal gelişimi açısından son derece önemlidir.

Rol Model Olmanın Önemi

Çocuklar söylediklerimizden çok, yaptıklarımızdan etkilenirler. Ebeveynlerin Öğretmenlerin ve toplumun  tutum ve davranışları, çocuk için en güçlü öğrenme kaynağıdır. Saygılı, sabırlı, dürüst ve sorumluluk sahibi bir yetişkin profili gören her çocuk, bu davranışları içselleştirir. Bu nedenle “örnek olmak” çocuk eğitiminde sözel nasihatlerden çok daha etkilidir. Söz uçar yazı kalır sözü bu noktada önem arz etmektedir.

Disiplin ve Sınır Koyma

Sağlıklı bir eğitim süreci, sevgiyle birlikte net sınırları da içermelidir. Sınırlar, çocuğa rehberlik eder ve toplum kurallarını anlamasını sağlar. Ancak disiplin, ceza değil; doğruyu öğretme sürecidir. Aşırı sert veya tutarsız cezalar, çocuğun kişilik gelişimini olumsuz etkiler. Bunun yerine, neden-sonuç ilişkisini anlatmak, sorumluluk almasını sağlamak ve davranışlarının sonuçlarını görmesine izin vermek gerekir. Unutulmamalıdır ki sorumluluk bilinci gelişen çcocukların akademik ve hayat başarıları olumlu yönde seyretmektedir.

İletişim Becerilerini Geliştirmek

Açık ve samimi bir iletişim, çocuğun duygularını ifade etmesine yardımcı olur. Çocuğu dinlemek, yargılamak yerine onun duygularına ve kişiliğine saygı duymak değer vermek empati kurmak, güçlü bir bağ kurmanın anahtarıdır. Çocuğun fikirlerine önem verilmediğinde, içine kapanık veya isyankâr davranışlar ortaya çıkabilir. Bu yüzden ebeveynlerin çocukla konuşurken sabırlı, anlayışlı ve yargılamadan dinleyen bir tutum sergilemesi gerekir. Duygularını ifade edemeyen bir çocuk yetişkinliğinde iletişim sorunları yaşamakta kendini ifade etmekte zorlanmaktadır.

Sorumluluk Bilincini Kazandırmak

Çocukların kendi yaşlarına uygun sorumluluklar üstlenmeleri, özgüvenlerini artırır. Örneğin, odasını toplamak, ödevini zamanında yapmak veya evde küçük görevler almak; çocuğun hem bağımsızlık duygusunu hem de topluma katkı bilincini geliştirir. Ancak bu süreçte aşırı müdahaleci olmamak, çocuğun kendi deneyimleriyle öğrenmesine fırsat vermek gerekir. Sorumluluk bilinci kazandırılmaya çalışılırken aşırı müdaheleci olmak çocuğun kişiliğine ve duygularına zarar vermektedir.

 Olumlu Pekiştirme ve Övgü

Çocuğun olumlu davranışlarını fark etmek ve takdir etmek, öğrenmeyi güçlendirir. Ancak övgülerin samimi ve davranışa yönelik olması gerekir. “Aferin, çok çalıştın” gibi ifadeler, “Sen çok zekisin” gibi genellemelerden daha faydalıdır; çünkü çocuğa çabanın değerli olduğunu öğretir. Çocuğun sadece olumsuz davranışlarını cezalandırmak çocukta olumlu davranış  ve duyguları  pekiştirmeyeceği gibi çocuğun ruhsal durumunu olumsuz etkileyecektir.

Oyun ve Yaratıcılığın Önemi

Oyun, çocuğun dünyayı anlama ve ifade etme biçimidir. Oyun oynarken çocuk sosyal kuralları öğrenir, hayal gücünü geliştirir ve problem çözme becerilerini güçlendirir. Ailelerin çocuklarıyla oyun oynaması, yalnızca eğlenceli bir etkinlik değil, aynı zamanda güçlü bir iletişim aracıdır. Ayrıca çocuğun sanat, müzik ve spor gibi alanlarda yaratıcılığını desteklemek de zihinsel ve duygusal gelişimi için çok önemlidir.

Eşitlik ve Adalet Duygusu

Çocukların birden fazla kardeşi varsa, ebeveynlerin adil bir tutum sergilemesi gerekir. Ayrımcılık, kıyaslama veya favori(ideal) çocuk seçme gibi davranışlar, çocuklar arasında kıskançlık ve güvensizlik duygularını besler. Her çocuğun farklı bir kişiliği ve ihtiyaçları olduğu unutulmamalıdır. Her çocuk değerli ve özeldir sözü bura da anlam kazanmaktadır.

 Teknoloji ve Medya Kullanımını Yönetmek

Günümüz dünyasında teknoloji, çocukların hayatının vazgeçilmez bir parçası haline gelmiştir. Ancak sınırsız ekran süresi, dikkat dağınıklığına, sosyal izolasyona uyku problemlerine ve otizme giden yolu açmaktır.. Bu nedenle ailelerin çocuklarıyla birlikte teknolojiyi kullanım  kuralları belirlemesi, dijital içerikleri birlikte değerlendirmesi ve açık bir rehberlik sunması gerekir.

Eğitimde Sabır ve Süreklilik

Çocuk eğitimi uzun soluklu bir süreçtir. Hatalar, geri adımlar  iniş çıkışlar bu sürecin doğal parçalarıdır. Ebeveynlerin sabırlı olmaları, çocuklarını sürekli eleştirmek yerine desteklemeleri gerekir. Her çocuğun gelişim hızı farklıdır; bu nedenle karşılaştırma yapmak yerine bireysel ilerleme dikkate alınmalıdır.

Ben biraz sana aşık, biraz davalı sen'le 
Bulur gibi huzuru o masum ve saf ten'le

Saf tenine değince, elleri titreyen ben
Ve ben üşüyor gibi, sımsıcak her zerren'le

Her bir zerrene inat, üşüdüm ben; üzgünüm
Ben yıllarca yaşadım, değişmi'cek bu gen'le

Yıkılmadı, yıkılmaz; saf elemden bedenim
Yerle yeksan edersin, bir elveda darbenle.

Ben ki gülü sevipte bir eyvallah çekmişim
Lakin sözüm' yemişim, gül'den batan dikenle.

"Ben, ben. İşte gene ben; sevdamın kölesi ben 
Ben sevdamdan dönemem, dünyevi bir nedenle".

Gökyüzünde uçuşan, hür bir kuş kanadıyım
Ama bir tutulamam kaf dağını görenle.

Asabe
 

Kâh gülüşürken, kâh ağlarken
Sığınıyorum hayalin sıcaklığına.
Dalıp gidiyorum geçmişe,
Puslu bir hava, ürkek bir adam…
Silik izlerle, yüzün gökyüzünde.

Kayboldum diye bağıran bir çocuk,
Yoruldum diye oturan bir ihtiyar.
Ortası olmayan bir diyar...
Ve hâlâ gökyüzünde seni arayan, bir ben. 

Yıldızlara savrulmuş ismin,
her hecesi düşüyor geceye. 
Gece getirse de çocukluğumun rüyasını
Her rüyada saklı bir veda...

İsa Demiroğlu

Instagram: dmrglu_isa